Соңғы бір аптада қаржы саласында бір-бірімен тығыз байланысты 3 жаңалық қатар шықты. Бір қарағанда олар бөлек сияқты, бірақ шын мәнінде олар бір ғана үлкен жоспардың үш бөлігі. Ол жоспар – Қазақстандағы барлық сауданы, сырттан келетін де, іштен жүретін де, толық цифрлық бақылауға алу.
• Бірінші қадам: Сырттан келетін тауарды бақылау. Pinduoduo ісіБәрі Мемлекеттік кірістер комитетінің қытайлық Pinduoduo маркетплейсімен келіссөзінен басталды. Комитет бұл алаңнан қазақстандықтардың не сатып алатыны туралы мәлімет алғысы келеді.Бұл не үшін керек? Себебі қазір заң бойынша әр адам айына шетелден 200 евро мен 31 келіден артық тауарды бажсыз ала алмайды. Одан асса, 5% кедендік баж және 16% ҚҚС төлеуі керек. Сонымен қатар, шетелдік интернет-дүкендердің өзі де Қазақстанда 16% ҚҚС төлеуі тиіс. Temu бұл талапты орындап, салықты бағасына қосып қойды, ал Pinduoduo әлі қосқан жоқ.Яғни, бірінші қадамның логикасы мынадай: мемлекет алдымен шекарадан не кіріп жатқанын көргісікеледі. Егер Pinduoduo дерек берсе, кімнің лимиттен асып, алыпсатарлық жасап жүргені бірден көрінеді және арзан тауардың бағасы 16%-ға қымбаттайды.Бұл – сыртқы тауарға қойылған сүзгі.
• Екінші қадам: Сырттағы ақшаны бақылау. 11 елдің QR-ыЕгер бірінші қадам тауар туралы болса, екінші қадам ақша туралы.Ұлттық банк төрағасының орынбасары Бинур Жәленов Қазақстанның ұлттық төлем жүйесі 11 мемлекеттің жүйесімен бірігетінін айтты. Оның ішінде Қытай, БАӘ, Үндістан, Өзбекстан, Қырғызстан бар. Бірінші болып Қытай осы жылдың соңына дейін қосылады.Бұл қалай жұмыс істейді? Бұрын сіз Қытайға барғанда теңгені алдымен долларға, сосын юаньға айырбастап, екі рет комиссия жоғалтатынсыз және бұл төлемдер америкалық Visa арқылы өтетін. Енді сіз өзіңіздің Kaspi қосымшаңызбен Қытайдағы дүкеннің QR-кодын сканерлеп, теңгеден тікелей юаньға төлей аласыз. Делдал жоқ.Бірақ бұл тек ыңғайлылық емес. Бұл – мемлекет үшін ақшаның қайда кетіп жатқанын көру. Бұрын сіздің шетелдегі төлеміңіз туралы ақпарат Visa-ның серверінде қалатын, енді ол екі елдің орталық банктері арқылы өтеді және Ұлттық банкте қалады. Яғни, мемлекет сыртқа кететін ақшаны да бақылайды.Егер бірінші қадамда мемлекет «қандай тауар кірді?» деп сұраса, екінші қадамда «ол тауарға ақша қалай төленді?» деп сұрайды.Бұл – сыртқы ақшаға қойылған сүзгі.
• Үшінші қадам: Іштегі бизнесті бақылау. Яндекс, 2GIS және интернет-дүкендерАл үшінші қадам – ең қатаңы және ол ішке қарай бағытталған. Бұл – Салық кодексіне ұсынылған жаңа түзетулер. Құжат «Ашық НҚА»-да жарияланды, 25 қыркүйекке дейін талқыланады.Онда екі үлкен жаңалық бар.Біріншіден, енді Яндекс Карталар және 2GIS сияқты картографиялық сервистер салық органдарына картада пайда болған әрбір жаңа бизнес-нысан туралы мәлімет беруге міндеттеледі. Бұрын салық инспекторы көше аралап жүрсе, енді ол 2GIS-ті ашады. Егер картада жаңа кофехана тұрса, ал салық базасында ол жоқ болса, ол бірден көлеңкедегі бизнес ретінде тіркеледі.Екіншіден, егер кәсіпкер салық хабарламасын орындамаса, оның интернеттегі саудасын 3 күнде жауып тастауға болады. Механизмі мынадай: салық органы хабарлама береді, сіз орындамасаңыз, 3 күнде шешім шығарады және оны Kaspi Dükен немесе Wildberries сияқты алаңға жібереді. Алаң да 3 күнде сіздің тауарыңызды өшіруі керек.Бұған қоса, Kaspi Pay, Halyk Pos сияқты төлем ұйымдары да сіздің шотыңызға түскен кәсіпкерлікке ұқсас түсімдер туралы салыққа есеп береді.Яғни, егер алғашқы екі қадам сыртты жапса, бұл үшінші қадам ішті жабады. Енді бизнес 2GIS-те көрінсе, төлемі Kaspi арқылы өтсе және тауары интернетте тұрса – ол толық бақылауда деген сөз.
• Үшеуін қосқанда не шығады?Сөйтіп, үшеуін қоссақ, толық сурет шығады.Мемлекет біртұтас цифрлық қоршау құрып жатыр. Ол қоршаудың үш қабырғасы бар:Сырттан не кіреді? – Pinduoduo арқылы тауарды бақылайды.
Ақша қалай кетеді?
11 елдің QR-ы арқылы төлемді бақылайды. Яндекс, 2GIS және Kaspi арқылы сатушыны бақылайды.Бұл – дұрыс стратегия, өйткені көлеңкелі экономика азаяды, адал кәсіпкер мен мемлекет ұтады.
Бірақ осы жерде нені ескеру керек?
Үш үлкен қауіп бар.Бірінші қауіп – дерек қауіпсіздігі. Үш жүйеде де біздің дербес дерегіміз – аты-жөніміз, мекен-жайымыз, не сатып алатынымыз шетелдік компанияларға және мемлекеттік базаға кетеді. Оның қайда сақталатыны және кім қорғайтыны нақты жазылуы керек.Екінші қауіп – қате жабу. 2GIS-тегі белгі әрдайым бизнес бола бермейді, ал интернет-дүкенді 3+3 күнде жабу – тым жылдам. Егер жүйе автоматты түрде жаба берсе, жазықсыз шағын кәсіпкер зардап шегеді. Сондықтан жаза емес, алдымен ескерту болуы керек.Үшінші қауіп – шағын кәсіпті қорқыту. Үйде торт пісіретін аналар мен әлеуметтік желіде сауда жасайтындар қорыққаннан мүлде тоқтап қалуы мүмкін. Оларды жазалау емес, керісінше жеңілдікпен заңды жолға алып келу керек.
Қорытынды
Бір сөзбен айтқанда, мемлекет енді көзбен емес, картамен және QR-мен бақылайды.Бұл – болашақ. Бұдан қашып құтыла алмаймыз. Сондықтан кәсіпкерге де, қарапайым азаматқа да қазірден дайындалу керек: ИП-ны тексеру, декларацияны уақытылы тапсыру және 2GIS пен Kaspi-дегі деректерінің сәйкестігін қарау.Цифрлық мемлекет құрылды, енді цифрлық кәсіпкер болу керек.
