Ұлттық банк төрағасының орынбасары Бинур Жәленов Қазақстанның ұлттық төлем жүйесін 11 шетел мемлекетінің төлем жүйелерімен біріктіру жобасы пысықталып жатқанын мәлімдеді.Оның айтуынша, интеграция кезең-кезеңмен жүзеге асады және алғашқы пилоттық жоба Қытаймен 2026 жылдың соңына дейін іске қосылуы жоспарланып отыр. Қазіргі таңда келіссөз жүргізіліп жатқан елдердің қатарында Қытай, БАӘ, Үндістан, Өзбекстан және Қырғызстан бар. Қалған 6 мемлекеттің тізімі әзірге жарияланған жоқ, себебі бұл әр елдің техникалық және реттеушілік дайындығына байланысты.
Жобаның мәні неде?
Бүгінде қазақстандық азамат шетелге шыққанда төлем жасау үшін қолма-қол валютаға немесе Visa/Mastercard секілді халықаралық жүйелерге тәуелді. Бұл ретте қаражат қосарлы конвертациядан өтеді, яғни теңге алдымен долларға, кейін жергілікті валютаға айналады және әр кезеңде қосымша комиссия ұсталады.
Жаңа интеграция бұл тізбекті қысқартады
Оның механизмі QR-төлемдерге негізделген. Атап айтқанда, жүйе іске қосылғаннан кейін қазақстандық өз елінің банк қосымшасы арқылы шетелдегі сауда нүктесінің QR-кодын сканерлеп, төлемді тікелей ұлттық валюталар бағамымен жасай алады. Осыған ұқсас мүмкіндік шетелдік азаматтарға да Қазақстан аумағында беріледі.Осылайша, төлемдер халықаралық делдалдарсыз, екі елдің орталық банктерінің өзара іс-қимылы арқылы жүзеге асады.
Негізгі артықшылықтары
Бұл интеграция үш бағытта тиімділік береді.
• Біріншіден, қарапайым азаматтар үшін қаржылық үнем мен қауіпсіздік қамтамасыз етіледі. Қосарлы конвертация жойылып, комиссиялық шығын азаяды, ал қолма-қол ақша тасу қажеттілігі болмайтындықтан, қаражаттың жоғалу қаупі сейіледі.
• Екіншіден, отандық бизнес үшін жаңа мүмкіндіктер ашылады. Шетелден келетін туристердің өз елдерінің төлем қосымшалары арқылы еркін төлем жасауы ішкі сауда мен қызмет көрсету секторын, әсіресе туризм саласын ынталандырады.
• Үшіншіден, мемлекет деңгейінде бұл қадам қаржылық егемендікті нығайтады. Төлемдердің ұлттық жүйелер арқылы тікелей өтуі сыртқы шектеулерге тәуелділікті азайтады және төлем ағындарының ашықтығын арттырады. Бұл тәжірибе халықаралық деңгейде кеңінен қолданылып келеді.
Ескерілуі тиіс аспектілер
Жобаның ауқымы үлкен болғандықтан, бірқатар мәселелерді алдын ала пысықтау қажет.
• Оның біріншісі – ақпараттық қауіпсіздік. QR-төлемдердің жаппай қолданысқа енуі алаяқтықтың жаңа түрлерінің пайда болуына әкелуі мүмкін. Сондықтан төлем алушыны сәйкестендіру және жалған QR-кодтардан қорғау тетіктерін күшейту қажет.
• Екіншісі – дербес деректердің сақталуы. Азаматтардың шетелде жасаған төлемдері туралы ақпарат қайда және қалай сақталатыны, оның қорғалуына кім кепілдік беретіні нақты регламенттелуі тиіс.
• Үшіншісі – реттеушілік үйлесім. 11 мемлекеттің әрқайсысының қаржылық реттеуі әртүрлі. Сондықтан бірыңғай төлем күнін белгілеу мүмкін емес және интеграция әр елдің дайындығына қарай кезең-кезеңмен жүргізіледі.
• Осыған байланысты интеграцияланатын елдердің толық тізімін және оларға қойылатын техникалық талаптарды ашық жариялау маңызды.Осылайша, 11 елмен QR-интеграциясы – Pinduoduo сияқты платформалардан түсетін тауарларды бақылауға бағытталған шаралармен қатар, Қазақстанның цифрлық қаржылық инфрақұрылымын дамытудағы стратегиялық қадам болып саналады.
