Ұлттық банк базалық мөлшерлемені түсіремін деп отыр. Бірақ сарапшылар «кеш түсіріп жатыр» дейді. Нарық арзан ақшаны жарты жылдан бері күтіп келеді.
Дер кезінде қабылданған шешім бе?
Жоқ, дер кезінде емес, сәл кешігіп қабылданған шешім. Бірақ кеш болса да – дұрыс шешім.
Неге кеш дейміз?
Соңғы 3-4 айда инфляция шарықтаған жоқ, керісінше, тежелді. Жылдық өсім 10,4%-дан 9,7%-ға түсті. Халықтың «бәрі қымбаттай береді» деген үрейі басылды. Теңге де нығайды, доллар 474-тен 456-ға түсемін деп тұр. Мұндайда әлемдік тәжірибеде орталық банктер бірден мөлшерлемені түсіре бастайды.
Біздің Ұлттық банк сақтық үшін 2 ай күтті. «Инфляция шынымен басылды ма, әлде уақытша ма?» деп байқап отырды. Бұл – Ұлттық банктің ескі ауруы. Ол үнемі кеш қимылдайды. Қымбатшылық өршіп кеткенде мөлшерлемені кеш көтереді, қымбатшылық басылғанда кеш түсіреді. Сөйтіп экономиканы не суытып алады, не қыздырып жібереді. Бірақ бұл жолы кешіккеніне қарамастан, дөп түсті.
Неге?
Өйткені қазір нарыққа «арзан ақша» ауадай қажет. Бизнес несиесі 22-25% болса, ешкім цех ашпайды, зауыт салмайды. Ипотека 21% болса, жастар үй ала алмайды. Экономика тұншығып тұр. Осы тұста 0,25% болса да түсіру – «біз ақшаны арзандатамыз» деген белгі, нарыққа берілген үміт.
Алда не болады? Төмендеу жалғаса ма?
Жалғасады. Бірақ сырғанақпен емес, сатымен түседі. Сарапшылар не дейді?
- Қазір – бірінші саты.
- 23 қазанда 16,25%-дан 16%-ға түседі. Бұл – барлау. «Көрейік, баға қайта шарықтамай ма?» дегені.
- . Қыста – екінші саты.
Егер инфляция 9,7%-дан 9%-ға түссе, желтоқсан-ақпанда тағы 0,25-0,5% түсіруі мүмкін. 15,5% болуы әбден мүмкін.
3. Нағыз арзандау 2027 жылдың көктемінде басталады. Инфляция 8%-ға түссе, базалық мөлшерлеме 13-14%-ға дейін түсуі мүмкін. Сонда ғана ипотека 14-15% болып, халықтың қалтасы көтереді. Бірақ бір шарт бар. Егер мұнай 79 доллардан 60 долларға құласа, немесе бюджет шарықтап кетіп, ақшаны шаша бастаса, немесе теңге қайта құлдыраса – Ұлттық банк қайтадан мөлшерлемені көтеріп жіберуі мүмкін.
Түйін:
Ұлттық банк кеш қимылдады, бірақ дұрыс қимылдады. Бұл – бұрылыс нүктесі. Ақшаның қымбат дәуірі аяқталып, арзандау дәуірі басталды. Бірақ арзан ақша бірден келмейді. Сатымен түседі. Қазір депозитіңіздің пайызы түскенімен, ипотекаңыз бірден арзандамайды. 6 ай шыдасаңыз, 2027 жылы нарық мүлде басқа болады. Қысқасы, Ұлттық банк газды басқан жоқ, тежегішті сәл ғана босатты.
