Қазақстанда 1,5 миллионнан астам адамның банк шоты бұғаттаулы тұр. 90 күннен аса төленбеген проблемалық несие көлемі 1,8 триллион теңгеге жетті. Осы ахуалда «Ауыл» партиясының депутаты Алмас Мұхаметов Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменовке депутаттық сауал жолдады.
Депутат не ұсынып отыр?
Қазір заңда барлығы дұрыс жазылған. «Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы» заңда борышкердің шотындағы кірістің кемінде елу пайызы және ең төменгі күнкөріс деңгейі сақталуы тиіс деген норма бар.Бірақ депутаттың айтуынша, бұл норма қағаз жүзінде қалып отыр.
«Бүгінде төлемнің бәрі цифрлық жолмен жасалады. Шоты бұғатталған адам автобусқа да міне алмайды, жарыққа, суға, байланысқа да төлей алмайды. Азық-түлік, дәрі-дәрмек ала алмайды», – дейді Мұхаметов.
Оның сөзінше:«Қарыз қайтарылуы керек. Бірақ қарыз үшін адамды қалыпты өмір сүру мүмкіндігінен толық айыруға болмайды. Аяқ-қолын матап тастап, адамнан жүгіруді қалай талап етеміз?!»
Шын мәнінде не болып жатыр?
Сот орындаушысы шотқа шектеу қойғанда банк жүйесі адамның «қол тигізбеуге тиіс» ақшасын да жауып тастайды. Яғни, заң бойынша өзіне қалуы керек ең аз ақшаны да пайдалана алмайды. Адам қолма-қол ақшасыз қоғамда толық оқшауланып қалады.
«Ауыл» партиясының үш ұсынысы:
- Келісімшартта көрсету. Несие келісімінде борышкердің өмір сүруіне қажетті ең аз сома сақталатыны міндетті түрде жазылсын
- Автоматты жүйе. Бұл тәртіпті адам емес, банк бағдарламасы автоматты түрде орындасын. Шотқа ақша түсе салысымен жүйе ең төменгі күнкөріс сомасын бөліп алып, қалғанын ғана өндіріп алуға жіберсін.
- Нақты тәртіп.
- Шоты бұғатталған адамның негізгі қажетіне – жол ақысы, коммуналдық қызмет, азық-түлік, дәрі-дәрмекке ақша жұмсау тәртібі нақты бекітілсін.
Депутат бұл мәселені адам құқығы және әлеуметтік әділеттілік мәселесі деп отыр. 1,5 миллион адам – бұл 1,5 миллион отбасы. Олардың бәрінің шоты жабылса, олар экономикадан түгел шығып қалады. Ал экономикадан шыққан адам қарызды қалай қайтарады?Ұлттық банк бұл сауалға әлі жауап берген жоқ.
