Өткен жылдың ақпан айында президент Тоқаев Үкіметтің негізгі миссиясы — экономикалық өсімді халықтың табысын арттырумен және азаматтардың өмір сүру сапасын жақсартумен байланыстыру» екенін ескерткен болатын.
Бірақ жыл қортындысының нәтижесі Президент тапсырмасынан алыстап кетті. Экономикалық өсім 6,5% -ды құрады, ал сол Ұлттық статистика бюросының деректері бойынша қазақстандықтардың нақты табысы керісінше 2,3% -ға төмендеді.
Алайда, сол жылы үкіметте Ұлттық экономика министрлігі мен оның вице-премьер лауазымындағы басшысы Серік Жұманғарин жаңа Салық кодексінің жобасы өртеніп кетті, сондықтан еңбекшілердің табысы туралы сөз болған жоқ. Биылғы жыл — электоральды жыл, сол себепті Ұлттық экономика министрлігі «негізгі миссияны» бүкіл ғылыми негізділігімен қолға алғанына жарты жыл болған жоқ. ҰЭМ жанындағы тұтас Экономикалық зерттеулер институты сол министрлік жанындағы Сараптамалық кеңеске экономикалық өсім мен халықтың нақты табысының өзара байланысын талдауды ұсынды, одан біз қазақстандықтардың табысының үштен екісі жалдамалы жұмыстан қалыптасатынын білдік. Әйтпесе біз адамдардың негізінен жалақымен өмір сүретінін білмейтін едік.
Бізге жауап ретінде Сарапшылық кеңес алдағы төрт жылға халықтың табысын арттырудың кешенді жоспарының жобасын қарады. Онда барлығы: алты бағыт бойынша 58 іс-шара: жалақыны арттыру; сапалы жұмыс орындарын құру; адами капиталды дамыту және жұмыспен қамтуды арттыру; инфляцияның төмендеуі және нақты кірістердің өсуі; салық және әлеуметтік шаралар; борыштық жүктемені азайту және халықтың қаржылық тұрақтылығын арттыру.
Отырысты қорытындылай келе, министр мен вице-премьер Серік Жұманғарин сарапшылардың барлық ұсыныстары мұқият қаралатынын және олар Сарапшылық кеңестің келесі отырыстарында жаңа ұсыныстарды күтетінін айтты.
Енді біз өзіміздің сұрақтарымызды қойдық, ал оларды нығайту үшін нақты ұсынысымыз бар: шындыққа көз жүгірту.
Ұлттық экономика министрінің өзі айтқан және сарапшылардың біреуінің аузынан Сарапшылық кеңестің отырысында кезекті рет айтылған, «Қазақстанның ЖІӨ құрылымындағы еңбекақы төлеу қорының үлесі шамамен 32% -ды құрайды, ал дамыған елдерде бұл көрсеткіш 50-60%-ға жетеді». Қазақстандық статистиктердің 32% -ы да шындықтың жартысын жасырып отыр.
Міне, қараңызшы, дайын статистика бойынша осы жылдың қаңтар-наурыз айларында ЖІӨ 34562 млрд теңгені құрады, ал БЖЗҚ есептілігі бойынша міндетті зейнетақы жарналары 676 млрд теңге түсті. Ал зейнетақы аударымдарының 10% -ы барлық есептелген табыстан бухгалтерияларда автоматты түрде алынады ғой. ЖIӨ құрылымындағы ресми еңбекке ақы төлеудiң жиынтық үлесi 676х10: 34562х100 = 19,6%.
Немесе бүкіл өткен жылғы көлемді деректер: ЖІӨ — 159528 млрд теңге, міндетті зейнетақылық онжылдық 2674 млрд, барлығы ресми еңбек үлесі — 16,8%.
Яғни, статистиктер есептейтін барлық түрдегі жалдамалы қызметкерлердің табысы, атап айтқанда, заңды табысы — өтіп жатқан бухгалтерлік және салықтық есеп, сол бойынша еңбек өтілі есептеледі, медициналық және басқа да сақтандырулар анықталады, — ол бізде Қазақстанда «қалыпты» экономикаға қарағанда екі есе емес, екі есе аз.
Бұл жерде — бәрі. Бұл «ынталандырушы», «керісінше» деген сөзден, үкіметтің жұмыскерлер мен жұмыс берушілерді ақы төлеудің заңды нысандарынан бірігіп жалтарып, есеп айырысуды «кэш» пен «көлеңкеге» апаратын саясаты. Бұл жалпы алғанда «әкетілетін» экономика: «тәуелсіз» және «көп векторлық» Қазақстанның ЖІӨ құрылымының өзі, онда еңбектің жоғары үлесі жай ғана көзделмеген.
Егер Экономика министрлігі осындай шындықты мойындаса, біздің іс жүзінде неоколониалдық жағдайдан шығу жолдарын сараптамалық талқылауды ұйымдастыруға әбден болар еді.
Ал шындыққа көз жүгіртпеу — бұдан әрі де нәтижесіз алты бағыт бойынша 58 тармақты көбейтуге болады. Үкіметтің тым қатты жануын бастағанша, әсіресе биылғы сайлауалды жылда.
