Қазақстан соңғы жылдардағы ең ірі мұнай өңдеу қуаттарын кеңейтуге кірісуде. Билік жұмыс істеп тұрған үш мұнай өңдеу зауытының өнімділігін арттыруды жоспарлап отыр және бір мезгілде қуаттылығы жылына 10 млн тонна болатын жаңа МӨЗ салу жобасын пысықтауды бастады. Бұл туралы 20 шілдеде ҚР Үкіметінің баспасөз қызметі хабарлады.
БАҚ -та айтылып жүргеніндей, Қазақстанда төртінші мұнай өңдеу зауытын (МӨЗ) салуға нақты бір тұлға немесе ұйым кедергі болған жоқ. Құрылыстың жылдар бойы кейінге шегерілуі экономикалық себептерге, ішкі нарықтағы шикізат тапшылығына және Үкіметтің стратегиялық шешімдеріне байланысты болды.
Жобаның кешеуілдеуінің негізгі себептері мыналар:
- Қолданыстағы зауыттарды жаңғырту: Бұған дейін Үкімет жаңа зауыт салуға кететін үлкен шығыннан гөрі, қолданыстағы үш МӨЗ-ді (Атырау, Павлодар, Шымкент) жаңарту тиімдірек деп санады
- Шикізат жетіспеушілігі: Сарапшылар мен Энергетика министрлігі жаңа зауыт іске қосылған жағдайда, оны үздіксіз қамтамасыз ететін мұнай көлемі ішкі нарықта жеткіліксіз болуы мүмкін деп алаңдады. Өндірілетін мұнайдың басым бөлігі экспортқа кетті.
- Республика өңiрдегi iрi мұнай өндiрушiлердiң қатарына кiргенiне қарамастан, отынды iшкi тұтыну өсуi жалғасуда. Сондықтан мемлекет зауыттарды жөндеу кезеңдерінде жекелеген мұнай өнімдерінің импортына тәуелділікті төмендету және ішкі нарыққа тұрақты жеткізуді қамтамасыз ету үшін шикізат өндіруді ұлғайтуға ғана емес, сондай-ақ өз қайта өңдеуін дамытуға да сенім артады.
Жобалар шеңберінде елдің үш ірі мұнай өңдеу кәсіпорнының қуаты ұлғайтылатын болады:
- Павлодар МӨЗ — жылына 5,5 млн тоннадан 9 млн тоннаға дейін;
- Шымкент МӨЗ — 6 млн тоннадан 12 млн тоннаға дейін;
- Атырау МӨЗ — жылына 5,5 млн тоннадан 6,7 млн тоннаға дейін.
Сонымен қатар, үкімет қуаты жылына 10 млн тонна болатын жаңа мұнай өңдеу зауытының құрылысын пысықтауға кірісті. Әзірше оның болжамды орналасқан жері мен іске асыру мерзімдері ашылмайды.
«2025 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстанда мұнай өндіру 13,5% -ға өсіп, 99,6 млн тоннаға жетті. 2026 жылы 98 млн тонна өндіру болжанып отыр. Ағымдағы жылдың бірінші жартыжылдығында елімізде 45,7 млн тонна мұнай өндірілді, ал қайта өңдеу көлемі шамамен 9 млн тоннаны құрады», — деп атап өтті министрлер кабинеті.
Мұнай өңдеу қуаттарының кеңеюі көрші Ресейдің отын нарығындағы күрделі ахуал аясында жүріп жатыр. Соңғы айларда ресейлік мұнай өңдеу бірқатар МӨЗ-дердің зақымдануы және кәсіпорындардың жоспардан тыс тоқтауы салдарынан өндірістің төмендеуіне тап болды, бұл ішкі нарықта отын тапшылығына алып келді. Жағдайды тұрақтандыру үшін ресейлік билік жекелеген мұнай өнімдерінің экспортын шектеді, ал маусым айында, Reuters агенттігінің мәліметтері бойынша, Мәскеу ішкі тапшылықты жабу үшін Қазақстаннан 50 мың тоннаға жуық АИ-92 бензин сатып алу мүмкіндігін талқылады.
Осының аясында меншікті қайта өңдеу қуаттарын ұлғайту Қазақстан үшін стратегиялық мәнге ие болып отыр. Бұл ішкі нарықтың орнықтылығын арттыруға, бензин, дизель отыны және қосылған құны жоғары басқа да өнімдер шығаруды ұлғайтуға, сондай-ақ өңірде сұраныстың өсуі немесе жеткізудің тоқтап қалуы жағдайына қосымша резерв құруға мүмкіндік береді.
Үкіметте сондай-ақ жұмыс істеп тұрған мұнай өңдеу зауыттарындағы барлық жоспарлы-алдын алу жөндеулері бекітілген кестеге сәйкес жүргізіліп жатқанын хабарлады.
Бұдан басқа, үкіметтің мәліметінше, газ саласында да оң динамика сақталуда. 2025 жылдың қорытындысы бойынша табиғи газ өндіру 15% -ға өсіп, 68,2 млрд текше метрге жетті. 2026 жылғы қаңтар-маусымда елімізде 31,9 млрд текше метр газ өндірілді, ал елді мекендерді газдандыру деңгейін жыл қорытындысы бойынша 64,3% -ға дейін жеткізу жоспарланып отыр.
Бұған дейін Қазақстанның Энергетика министрлігі отандық мұнай өңдеу зауыттары штаттық режимде жұмыс істейтінін, ішкі нарық қажетті қорлармен қамтамасыз етілгенін, ал отын тапшылығын күтуге негіз жоқ екенін мәлімдеген болатын.
