Басты себеп халықтың күнделікті өмірде көріп отырған нақты бағасы мен қызмет көрсету құнына байланысты. Ресми статистика инфляцияның сәл баяулағанын көрсеткенімен, әлеуметтік қысым мен қауіптер әлі де жоғары.
Инфляция сәл баяулағанымен, Ұлттық банк баға қысымы әлі де жоғары екенін айтады. Бензиннің қымбаттауы экономикаға қалай әсер етуі мүмкін. ҰБ басшылығының айтуынша, жанар-жағармайдың қымбаттауы инфляцияға тек тікелей әсер етіп қоймайды.
Бензин бағасының өсуі тасымал шығындарын арттырып, өндірілетін тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің өзіндік құнына ықпал етеді. Бұл өз кезегінде бағаның экономика бойынша кеңінен өсуіне әкелуі мүмкін.
Бағаның өсу себептері мен қауіптері
- Қызмет көрсету мен сервис: Реттелмейтін қызметтер мен коммуналдық бағалардың қымбаттауы халықтың қалтасына тікелей салмақ түсіреді.
- Азық-түлік және көкөніс: Маусымдық өнімдер мен күнделікті тұтынатын тауарлар бағасының қайта көтерілуі сенімсіздік тудырады.
- Жанармай мен тасымал: Бензин бағасының өсу қаупі барлық басқа тауарлар мен тасымалдау құнының қымбаттауына әкеп соғады.
Ұлттық банктің мәліметінше, маусымда бағаның жылдық өсуі 10,3% -ға дейін төмендеді, алайда 2025 жылғы қыркүйекте ол 12,9% -ға жетті. Бұл ретте халықтың үміті мейлінше пессимистік күйінде қалып отыр. Сұралған азаматтар алдағы жылы елдегі инфляция 13-14% болады деп есептейді.
Ұлттық банк базалық мөлшерлемені неге төмендетуге асықпайтынын дәл осы күтумен түсіндіреді. «Бізге: «Неге ставка тезірек төмендемейді, себебі нақты инфляция баяулады?» — себебі инфляциялық күтулер әлі де жоғары. Біз болашақта шешімдерді басқаруға тырысуымыз керек. Сондықтан инфляциялық күтулерді басқаруымыз қажет», — деп мәлімдеді Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов.
Адамдардың көңіл-күйін түсіну үшін қаржы ведомствосы үнемі сауалнама жүргізеді. Қазақстандықтардан олардың пікірінше, алдағы жылы бағаның өсуі қандай болады деп сұрайды. Дәл осы жауаптар ақша-кредит саясаты бойынша шешім қабылдауда ескеріледі.
Ұлттық банк басшысының айтуынша, адамдардың күтуіне ақпараттық фон қатты әсер етеді. Тіпті ресми статистика инфляцияның баяулағанын көрсетсе де, тарифтердің өсуі, салықтардың өзгеруі немесе валюта бағамының өзгеруі туралы жаңалықтар жағдайды мүлде басқаша қабылдауды қалыптастыруы мүмкін.
«Біз жеке адамдар ретінде, әрине, жаңалықтар фонына бейімдіміз. Егер жаңалықтар тарифтердің көтерілетіні, ҚҚС-тың өсуі және т.б. туралы толы болса, онда нақты инфляцияның қандай болғанына қарамастан, әрине, адамдар оның жоғары екеніне сенетін болады. Егер жаңалықтар «теңге әлсіреді, доллар көтерілді» деген тақырыптарға толы болса, онда инфляциялық күтулер жоғары болады. Бұл өте күрделі мәселе, экономика және әлеуметтану ғылымдарының шегінде», — деп түсіндірді Сүлейменов.
Ұлттық банк уақыт өте келе адамдардың ұмтылысы ресми көрсеткіштерге жақындайды деп есептейді. Ведомство басшысының айтуынша, күту адамдардың ақшаны қалай жұмсап, шешім қабылдауына әсер етеді, сондықтан олар экономика үшін статистиканың өзінен кем емес.
«Біз бұған көп көңіл бөлеміз. Әрине, азаматтардың күткені ресми санға жақын болғанын қалаймыз. Бірақ бұл өте қиын жұмыс», — деп атап өтті Тимур Сүлейменов.
Басқаша айтқанда, ресми инфляция біртіндеп төмендеп жатқанымен, көптеген қазақстандықтар бағаның жаңа секірісін күтуді жалғастыруда. Адамдар өмірдің кезекті қымбаттауына дайындалмайынша, Ұлттық банк мұны ведомствоның базалық мөлшерлеме бойынша шешіміне әсер ететін негізгі фактор деп есептей береді.
