Энергетика министрлігі 2040 жылға дейін мұнай өңдеуді 18 млн-нан 39 млн тоннаға жеткізбек. Бұл жай ғана зауыт салу емес, экономиканың моделін өзгерту.
Неге дәл қазір?1. НЕГЕ 5 тоннаның біреуі ғана өңделеді? Бұл – шикізаттық тұзақҚазақстан жылына 90 млн тонна мұнай өндіреді, бірақ 18 млн-ын ғана өңдейді. Қалған 72 млн тонна – шикізат күйінде кетеді.Бұл тиімсіз:
1 тонна шикі мұнай – $500
Сол 1 тоннадан жасалған бензин + дизель + авиакеросин + бензол – $1500-2000Яғни біз 3-4 есе арзан сатып жатырмыз. Ресей дәл осыдан зардап шекті – санкцияда шикі мұнайын сата алмай қалды, ал өңделген өнімі жоқ. Қазақстан соны қайталағысы келмейді.
2. НЕГЕ дәл 39 млн тонна? Бұл сан қайдан шықты?39 млн – қиял емес, есеп:18 млн – қазіргі 3 МӨЗ-дің қуаты (Атырау, Павлодар, Шымкент)10 млн – ішкі нарықтың өсуі. 2040 жылы Қазақстанда көлік 2 есе көп болады, бензин керек.11 млн – экспортқа. Өзбекстан, Қырғызстан, Ауғанстан, Қытайға бензин сату.18 + 10 + 11 = 39. Яғни бұл – «ішкі қажеттілік + экспорт» формуласы.
3. НЕГЕ $19 млрд және неге дәл қазір?Үш МӨЗ-дің өзі 2018 жылы ғана жаңғырды, оған $6 млрд кеткен. Енді тағы $19 млрд неге керек?
Себебі жаңғырту – ескіні жөндеу, ал 39 млн – жаңа зауыттар салу деген сөз. Министрлік 15-19 млрд деп отырғаны – әлі инвестор іздеп жатыр деген сөз.Неге қазір? 2 себеп:
а) 2025 жылы бензин тапшылығы болды – Шымкент МӨЗ тоқтап қалғанда, елде жанармай қымбаттады.
б) 2027 жылдан бастап ЕО көміртегі салығын енгізеді. К5-тен төмен бензинді ешкім алмайды.
4. НЕГЕ өңдеу тереңдігі 89%-дан 94%-ға керек?
89% деген – 100 тоннадан 11 тонна мазут, гудрон қалады деген сөз. Ол арзан, оны ешкім алмайды.94% деген – қалдық 6 тонна ғана. Әлемдік стандарт – 95-97%. АҚШ-та – 96%.Яғни біз әлі де шикізатты толық сыға алмай жатырмыз. 94%-ға жетсек, сол қалдықтан да бензин аламыз.5. НЕГЕ бензол мен параксилол?Бұл – ең маңыздысы. Бензин – арзан өнім. Ал бензолдан:Пластик бөтелкеСинтетикалық матаДәрі-дәрмекАвтокөлік бөлшектері жасалады1 тонна бензол – $1200, 1 тонна бензин – $700. Яғни мұнай-химия – мұнайдан да қымбат.Қазақстан осыған дейін мұнай сатып, Қытайдан пластик сатып келді. Енді керісінше болмақ.
Қорытынды:
Бұл жоспар іске аса ма?Иә, егер 2 сұраққа жауап табылса:Ақша қайдан? $19 млрд – бюджет көтермейді. Қытай, Таяу Шығыс инвесторлары керек.Маман қайда? 94% өңдеу үшін инженерлер керек, ал олар қазір Кашағанда жұмыс істеп жүр.Сондықтан бұл – 2040 жылдың жоспары. Мұнай біткенше, біз шикізат сатудан өнім сатуға өтуіміз керек. Болмаса, мұнайымыз біткенде, зауытымыз да, өніміміз де болмай қалады.
