Үкімет 2027-2029 жылдары Қазақстан ЖІӨ-сі жылына 5%-дан жоғары өседі деп отыр. ЕАДБ-ның күзгі шолуы да өсім 4%-дан жоғары сақталады дейді. Бірақ халық неге оны сезініп отырған жоқ?. ЕАДБ мәліметінше, инфляция 11 ай бойы баяулағанымен, әлі 9,8% (тамыз 2026). Халықтың инфляциялық күтулері 12,1% – адамдар әлі қымбатшылық болады деп қорқады, демек ақшасын жаратып үлгеруге тырысады, бұл бағаны тағы көтереді.
2. Неліктен инфляция жоғары?
Экономикалық талдаушы В. Додонов lsm.kz тілшісіне берген сұхбатында төмендегі жайттарға назар аударған.
Сыртқы және ішкі 3 соққы
а) Импорттық инфляция.
Ормуз бұғазындағы тұрақсыздықтан Brent $91-ға жетті (+27%). Бұл жанар-жағармай мен логистиканы қымбаттатады. Әлемде де мемлекеттік қарыз ЖІӨ-нің 102%-на жетеді деген ХВҚ болжамы – ақша қымбат, кредит қымбат деген сөз.б) Теңге нығайса да, жеткіліксіз. ЕАДБ теңге жыл басынан 8,5% нығайды дейді. Оны +8,9 млрд $ сауда профициті және Ұлттық қордың (66 млрд )+Ұлттықбанктің(63,3млрд) валюта сатуы ұстап тұр. Бірақ бұл импортты толық арзандата алмай тұр, себебі ішкі шығындар өсіп кеткен.в) Өсімнің құрылымы. Бұл ең маңыздысы.
ЕАДБ айтқандай, мұнай өндірісі -8,9% құлап (53,2 млн т), ал өсімді сүйреп тұрғандар:Құрылыс +15,3%Өңдеу +9,0%Көлік +7,4%Бұл жақсы, бірақ бұл салалардағы жұмыс орындары экономиканың 20-25%-ын ғана қамтиды. Ал халықтың үштен бірі жалақысы мемлекетке тәуелді бюджеттік салада отыр. Олардың жалақысы өспесе, орташа табыс та өспейді.
3. Байымай жатқанымыздың 3 нақты себебі – Додонов + ЕАДБ синтезіДодоновтың рецепті ЕАДБ деректерімен толық сәйкес келеді:
Себеп 1:
Номиналды кіріс өсімі ЖІӨ-ге ілесе алмай тұр. Күрделі инвестиция 11,5 трлн теңгеге жеткенімен, оның құрылымы: өндіруге -3,3%, ал өңдеуге +36,1%, байланысқа +71,8%. Яғни жаңа экономикаға ақша құйылып жатыр, бірақ ол әлі жалақыға айналып үлгермеді.
Себеп 2: Инфляция – басты жау. Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 16,25% ұстап отыр, нақты мөлшерлеме 6%. Бұл қымбат кредит деген сөз, бизнес бағаға қосады. ЕАДБ жыл соңына инфляцияны 9,7% деп болжайды. Додоновтың ойынша, нақты табыс өсуі үшін инфляция кем дегенде 6-7%-ға түсуі керек.
Себеп 3: Өсім қалтаға жетпейді. Мемлекет инфрақұрылымға салып жатыр – бұл болашақта жұмыс орны. Бірақ қазір адамдар оны сезінбейді. Сондықтан Додонов «бюджеттік қызметкерлердің жалақысын көтеру және инфрақұрылымдық жобаларды халық көп шоғырланған өңірлерде ашу» керек дейді.
Қорытынды:
Қашан байимыз?ЕАДБ-ның «Қазақстан А санатына жақындады» деген бағасы – макротұрақтылық бар деген сөз. S&P рейтингті BBB-ге көтерді. Бұл – мемлекет байып жатыр деген сигнал.
Ал халық байитын уақыт – макротұрақтылық микротабысқа айналғанда.
Ол үшін 2 шарт:
Инфляция 9,8% → 6% дейін түсуіЖІӨ өсімі мұнай мен Астанадағы ірі құрылыста емес, әр аудандағы өңдеу, сауда, логистикада болуыӘзірге біз бірінші кезеңдеміз: мемлекет қор жинап, инфрақұрылым салып жатыр. Екінші кезең – сол қордың жалақыға айналуы – енді басталуы керек
