Соңғы бір жылда ҚНДРА бір ғана стратегия ұстанып келеді: нарықтағы жаман қарызды азайтып, борышкерді қорғау. Ол үшін үш кезеңдік жоспар іске қосылды.
1. Сапасыз қарызға шектеу қойылды
Бұрын микроқаржы ұйымдары портфеліндегі 90 күннен астам кешіктірілген қарыздың 20%-ға дейін болуына рұқсат етілген. Енді бұл шек қатаңдады. 2025 жылғы 3 қарашадан бастап лимит 15%-ға түсті, ал 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап 10%-дан аспауы керек. Бұл дегеніміз – қарызын қайтара алмайтын клиенттерді көп жинаған МФО нарықтан кетуге мәжбүр болады. Сонымен қатар барлық МФО үшін қарыздық жүктеме коэффициенті міндетті болды, яғни қарызы шектен тыс адамға жаңа қарыз беруге болмайды.
2. Ішкі бақылау банк деңгейіне көтерілді
19 наурыздан бастап күшіне енген жаңа ережелер бойынша МФО-лар «үш қорғаныс желісі» моделіне көшеді. Бірінші желі – несие беретін бөлім, екіншісі – тәуекел мен комплаенсті қадағалайтын тәуелсіз бөлім,
3. Ішкі аудит
Бұрын бір адам несиені де беріп, оны өзі тексеретін жағдайлар болған. Енді функциялар нақты бөлінеді. Бұл талап 2026 жылғы 1 шілдеден бастап қарыз қаражатымен жұмыс істейтін ірі МФО-ларға, ал 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап қалғандарына енгізіледі. Қосымша нарықта өзін-өзі реттейтін ұйымдар құрылып, олар клиент шағымын қарап, өз мүшелерін тексере алады.
4. Коллекторға сатуға тыйым ұзартылды және жаза қатаңдады
Ең сезімтал тұс – қарызды коллекторға сату. Реттеуші жеке тұлғалардың тұтынушылық микрокредиттерін коллекторға сатуға салынған мораторийді 2027 жылғы 1 мамырға дейін ұзартып отыр. Нәтиже бар: коллекторлардағы проблемалық борышкер саны 850 мыңнан 350 мыңға дейін азайды.
Бірақ шағым тоқтаған жоқ. 2026 жылдың тоғыз айында АРРФР-ға түскен 144,3 мың өтініштің 9%-ы коллекторларға қатысты. Адамдар әлі де түнде қоңырау шалу, жұмыс орнына және достарына хабарласу, қоңырау санын асыру сияқты заңсыз әдістерге шағымданады. Сондықтан Агенттік төрайымы Мадина Әбілқасымова енді жүйелі түрде заң бұзатын агенттіктерді реестрден толық шығарып тастау және қызметіне қосымша талаптар қою туралы айтты.
Неге бұның бәрі маңызды?
Шағымдардың құрылымы мәселені ашық көрсетеді. 2025 жылғы шілдеде ғана 14 536 шағым түсіп, 5,4 млн теңге айыппұл салынған. Оның жартысына жуығы банкке – 49,9%, үштен бірі МҚҰ– 31,7%, 7%-ы коллекторға тиесілі. Негізгі себеп – қарызды қайта құрылымдаудан бас тарту.Реттеушінің логикасы осыдан шығады: МҚҰ жаман қарызды шектен тыс жинай алмайды, жинаса да оны коллекторға сата алмайды, сондықтан амалсыздан борышкермен келіссөзге отырып, қарызды қайта құрылымдауға мәжбүр болады. Бұл – 350 мың адамның қарызын коллектордың қысымынан алып шығу операциясы.
