Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) Қазақстанның банк секторында «мінез-құлық қадағалауын» (поведенческий надзор) толыққанды іске қосты.
Енді реттеуші банктердің тек қаржылық тұрақтылығын (капиталы мен активтерін) ғана емес, олардың клиенттермен қарым-қатынас жасау мәдениеті мен адалдығын да арнайы бағалайтын болад.. Агенттік басшысы Мәдина Әбілқасымованың мәлімдеуінше, қаржылық жағынан орнықты болу — банктің клиент алдында әрдайым әділ екенін білдірмейді.. Бұл қаржы нарығын реттеудің «екінші контуры» болады.
Бұл туралы «Казахстанская правда» газетіне берген сұхбатында ҚНДРА төрағасы Мәдина Әбілқасымова мәлімдеді.
Бұл жүйе қалай жұмыс істейді және не өзгереді?
Жасанды интеллект көмегімен бақылау: Жыл сайын агенттікке халықтан 180 мыңға жуық шағым түседі. Енді бұл шағымдарды жасанды интеллект жүйелі түрде сұрыптап, қай банктің қай өнімі бойынша заң бұзушылықтар жиі қайталанатынын анықтайды. [Реттеуші банктің жаңа несие, депозит немесе карта өнімдерін шығару идеясынан бастап, оның жарнамасына, сатылуына және соңында тұтынушылардың шағымдарымен жұмыс істеу сапасына дейінгі бүкіл процесті бақылайды.
Банктердің клиентке түсініксіз, жасырын комиссиялары бар өнімдерді ұсынуы немесе қосымша сақтандыру мен өзге де қызметтерді күштеп таңуы қатаң тексеріледі. Егер өнім халық үшін «қауіпті» деп танылса, агенттік оны нарықтан мүлдем алып тастауды талап ете алады.
Тұтынушылар үшін тағы қандай жаңалықтар бар?
Бірыңғай қаржылық омбудсмен: Банктермен, шағын несие ұйымдарымен (МФО) және сақтандыру компанияларымен арадағы дауларды сотқа жеткізбей шешетін бірыңғай институт құрылуда.: Мінез-құлқы бойынша төмен баға алған, яғни жүйелі түрде клиенттерді алдайтын немесе құқығын бұзатын банктерге айыппұлдар салынып, реттеуші тарапынан қатаң шектеулер қойылады. Бұл қадам қатардагы қазақстандықтарды агрессивті несиелендіруден қорғауға және нарықтағы ашықтықты
Агенттік басшысының айтуынша, енді ведомство банктердің клиенттермен қарым-қатынасының сапасын үнемі қадағалап отырады. «Екінші контурды» маңыздылығы бойынша пруденциялық қадағалаумен салыстыруға болады.
«Қаржылық тұрғыдан тұрақты банк дегеніміз клиентпен әділ жұмыс істейтін банк емес. Пруденциалдық қадағалау банктің тұрақтылығын бағалайды, ал мінез-құлық — өнімнің шарттары қаншалықты түсінікті және әділ, жарнама жаңылыстыра ма, қосымша қызметтер таңыла ма», — деп түсіндірді Мәдина Әбілқасымова.
Сондықтан реттеуші қадағалауды күшейтуді жалғастырады, енді мінез-құлық. Агенттік банктердің қаржы өнімдерін әзірлеуден бастап барлық сатыларда бақылай бастады. Мақсатты аудиторияны таңдау, шарттар, құн, жарнама, клиенттердің шағымдарымен жұмыс — осының бәрі мінез-құлықтық бағалаудан өтеді. ҚНДРА басшысының айтуынша, жүйелік жосықсыз тәжірибелердің алдын алуға баса назар аударылады.
«Егер мыңдаған азаматтар бір проблемамен бетпе-бет келсе, онда мәселе жеке шағымдарда емес. Өнімнің өзіне, оны сату тәжірибесіне немесе қаржы ұйымының бизнес-процесіне қарау қажет», — деп атап өтті Мәдина Әбілқасымова.
Жыл сайын ҚНДРА 180 мыңға жуық өтініш қабылдайды, оның 80% -ға жуығын өңірлік басқармалар қарайды. Агенттік түскен шағымдарды проблемалар, өнімдер және нақты қаржы ұйымдары бойынша сұрыптау үшін жасанды интеллектті пайдаланады. Бұл ұдайы қайталанатын бұзушылықтарды бөліп көрсетуге және әрбір факт бойынша емес, тұтас жүйелік проблемаға қатысты қадағалау шараларын қабылдауға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, Мәдина Әбілқасымова жаңа институт — бірыңғай қаржы омбудсменінің құрылғанын жариялады. Ол клиенттердің банктермен, ХҚҰ-мен және сақтандырушылармен дауларын сотқа дейін реттеуді біріктіреді. Бұл қазақстандықтарға даулы жағдайды кімнің нақты қарайтынына мән бермей, қаржы мекемелерімен келіспеушіліктерді шешуге мүмкіндік береді. Бірыңғай қаржы омбудсмені 2026 жылдың соңына дейін жұмысқа кіріседі.
