Қазақстанда 14 мыңнан астам адамның өмірі аптасына үш рет қосылатын аппаратқа байланған.
Бұл сан – Денсаулық сақтау министрлігінің өзі 13 қазан 2026 жылы Ақтауда өткен Орталық Азия нефрологтарының конгресінде жариялаған ресми дерегі. Министрліктің баспасөз хабарламасында тура солай жазылған: «Қазақстанда 14 мыңнан астам пациент диализдік ем қабылдап жүр».Бұл – жалпы диализ алатындар. Ішінде гемодиализ де, перитонеальді диализ де бар.
Ал 4867 адам – бұл сол 14 мыңның ішіндегі ең ауырлары.
Мемлекет – гемодиализ аппараты үшін былтыр 58 миллиард теңге төледі. Сома жыл сайын өсіп жатыр.Бірақ дәл осы адамдарды бір-ақ рет емдеп жазуға болады. Ол – бүйрек салу. Оның құны диализден екі есе арзан. Бір науқас бюджетке қаншаға түседі?Есеп өте қарапайым. Мемлекет бекіткен бір диализдің бағасы – 36 685 теңге.Науқас аптасына үш рет барады. Сонда:
- Айына 440 мың теңге кетеді.
- Жылына 5 миллион 280 мың теңге.
- Он жылда 52 миллион 800 мың теңге.
Бұл – бір пәтердің құны. Бірақ адам жазылып шықпайды, тек аман қалады. Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының есебі осыны көрсетіп отыр. 2023 жылы диализге 43 миллиард теңге жұмсалса, 2025 жылы 58,8 миллиардқа жеткен. Өсім – 17 пайыз. Сонда сұрақ туады: 30 миллионды бір рет төлеген тиімді ме, әлде 55 миллионды он жылға созған ба? Жауапты Шымкенттен іздеп көрдік.
38 жастағы Гүлмира Әлібекова – үш баланың анасы. Бұрын мектепте сабақ берген. 2019 жылдан бері бүйрегі істемейді. Содан бері ол мектепке емес, ауруханаға барады.
Аптасына үш рет. Алты жылда мемлекет Гүлмира үшін 31 миллион теңге төлеп қойды. Анасы өз бүйрегін беруге дайын, бірақ қаны сәйкес келмейді. Басқа донорды күту үшін кезекте тағы 5-8 жыл тұру керек.Пациенттер қауымдастығының өкілі Айжан Құдарова былай дейді:
«Гүлмираға он жыл бойы 55 миллион төлей бергенше, бір-ақ рет 30 миллионға Беларуське жіберген тиімді. Ол жақта төрт айда ота жасалады. Сосын ол қайтадан мұғалім болып, жұмысқа шығады. Мемлекет 25 миллион теңге үнемдейді».
Бір адамнан 25 миллион үнемделсе, мың адамнан 25 миллиард үнемделеді.
Тірі адамның бүйрегі жақсы ма, қайтыс болған адамның бүйрегі жақсы ма?
Көп адам осы жерден шатасады. Дәрігерлер түсіндіріп берді. Тірі донор көбіне туысы болады. Бүйрегі жылы күйінде алынып, бірден салынады. Сондықтан тез қабылданады. 100 адамның 98-інде жақсы бітеді. Ал мәйіт доноры дегеніміз – миы өлген адамнан алынған ағза. Ол бірнеше сағат мұзда жатады. Сондықтан алғашқыда қабылдануы сәл төмендеу.Бірақ басты айырмашылық басқада.
Трансплантолог Бағдат Мұқановтың сөзі:»Тірі донор бір адамды ғана құтқарады. Ал бір мәйіт доноры бес адамға өмір сыйлайды. Екі бүйрек, бауыр, жүрек. Сондықтан мәйіт донорлығы дамымай, 4867 адам кезектен құтылмайды»
Отадан кейін адам қанша жыл өмір сүреді?
Он жыл бұрын жағдай басқа еді. 2015 жылы салынған бүйрек орташа 7-8 жыл ғана істейтін. Дәрілері өте ауыр болды.Ал қазір бәрі өзгерген. Жаңа дәрілер шықты. Адам диализдегі сияқты емес, толық өмір сүреді.
Қазір тірі донордан салынған бүйрек 20-25 жыл істейді. Мәйіт донорынан салынғаны 12-15 жылға жетеді. Бұрын бұл ота уақытша амал болса, қазір екінші өмір.
4867 адам неге кезекте тұр?
Себебі донор жоқ.2023 жылы кезекте 3953 адам тұрса, биыл қыркүйекте 4867 адамға жеткен. Оның 126-сы – бала. Жыл сайын 300-ден астам адам донор күтіп жатып қайтыс болады.Ота саны өсіп жатыр, бірақ кезек одан жылдам өсіп жатыр.
- 2023 жылы – 236 ота
- 2024 жылы – 260 ота
- 2025 жылы – 310 ота
Мәселе – халықтың өзі қарсы.
eGov арқылы 17 мың адам ғана келісім берсе, 167 мың адам «мен қарсымын» деп арыз жазған. Заң бар, бірақ жұмыс істемей тұр.
Шешімі қайда? Беларуське квота ашу
Әлем бұл мәселені қалай шешті?
Ортақ қойма құрды. Ең үлкені – Eurotransplant. Сегіз елдің ортақ базасы. Германияда донор шықса, Словениядағы науқасқа беріледі. Қазақстан 2023 жылы сол жаққа кірмек болған, бірақ өтпеген. Олар 1 миллион адамға 10 донор талап етеді, бізде – 0,4 қана.
Сондықтан министрлік енді басқа жол іздеп жатыр. Ол – Беларусь және Түркиямен тікелей келісім.Беларусь жылына 50 шетелдікке квотамен ота жасайды. ЕАЭО келісімінде гуманитарлық көмек деген бап бар. Сол арқылы Алматыдағы науқасты Минскіге 2-3 сағатта жеткізуге болады. Бұл – ең арзан, ең жылдам жол. Гугл осы материалды неге жоғары шығаруы керек? Себебі мұнда сұраққа нақты жауап бар: мемлекет 58 миллиардты қайда жұмсап жатыр және оны қалай 25 миллиардқа қысқартуға болады.
