Шоу-бизнес пен кино жұлдыздарын сайлау науқанына тарту және олардың саясатқа тікелей келу тәжірибесі жаппай Америка Құрама Штаттарынан (АҚШ). Бұл үрдістің қалыптасуына Голливуд жұлдыздарының (Рональд Рейган, Арнольд Шварценеггер) саяси мансапта үлкен жетістікке жетуі себеп болған.
АҚШ-тағы шоу-бизнес пен саясаттың байланысы туралы негізгі деректер:
Алғашқы қадамдар: 1940-1950 жылдардан бастап Фрэнк Синатра сияқты танымал әншілер мен актерлер президент сайлауына түсетін үміткерлерді қолдап, митингілерде өнер көрсеткен
- Актерлердің билікке келуі: Голливуд актері Рональд Рейган 1966 жылы Калифорния губернаторы, ал 1980 жылы АҚШ Президенті болып сайланды
- Спортшылар мен шоумендер: Актер Арнольд Шварценеггер 2003–2011 жылдары Калифорния штатын басқарса, шоумен Дональд Трамп 2016 жылы АҚШ Президенті атанды .
АҚШ пен Еуропада саясат керемет шоуға айналып жатқанда, Қазақстанда осы салалар арасында қатаң шекара бар. Шоу-технологияларды саяси өмірде қолдануға ондаған жыл болды және үрдіс артып келеді. Сарапшылардың пайымдауынша, уақыт өте келе ақылға қонымды риторикаға орын қалмауы да мүмкін — оны «эмоцияға қысым көрсету» ығыстырады.
Біздің елімізде керісінше: шоу-бизнес — саясат, ал саясат — шоу-бизнес
Сайлау — шоу емес, мемлекеттің ертеңін айқындайтын маңызды саяси қадам. Бірақ саяси контент сайлау алдында шоу -бизнес өкілдерін тартымдылық нүктесі ретінде алдыңғы шепке шығаратыны үйреншікті құбылысқа айналды. Сайлаудың сәні шоу-бизнессіз де келуі мүмкін, алайда оның өз артықшылықтары мен кемшіліктері бар:
Шоу-бизнессіз сайлаудың артықшылықтары:
- Жауапкершілік артады: Сайлаушылар назарды дауыс берудің мәніне, яғни кандидаттардың нақты бағдарламалары мен саяси шешімдеріне аударады
- Дауыс беру процесі концерттер мен пиар-акциялардың көлеңкесінде қалмай, ұлттық мүдде мен мемлекеттік даму жолына негізделеді.
Танымал әнші әрі тележүргізуші Аша Матай Қазақстан Халық партиясы атынан Құрылтай депутаттығына кандидат ретінде тіркелді. Өнер иесі депутат болуға не себеп болғанын түсіндіріп, бұл шешімінің жеке қалауынан туғанын айтты. «Әрине, ол оңай емес. Өнерден келген адам ретінде, шығармашылықпен айналысып жүрген адам ретінде… Дегенмен, менің де жүрегім Қазақстан деп, елім, халқым деп соғып жүргеннен кейін, әрине, өзіміздің халқымыздың әлеуметтік жағдайын көтеріп, әрмен қарай еңбек еткіміз келеді деп ойлаймын. Немқұрайлы қарауға болмайды. Себебі өзіміздің ғана қара басымызды ойлап, әрқайсымыз жүре берсек, еліміз не болады?!», — деді Аша Мата
Қазақстан халық партиясы атынан әнші Тамара Асар да Құрылтай депутаттарына үміткерлер тізіміне енді.Дегенмен, саясат пен шоу-бизнестің бірігуі сайлау процесін жарқын әрі тартымды ете түседі.
«Өмірде әр адамның басынан түрлі түрлі сынақ өтеді. Менің де тағдырым өзгеше жолды таңдапты. Сондықтан қиындық көрген адамның көңіліне жылы сөздің, шынайы қолдаудың, әділдіктің қаншалықты қажет екенін жақсы түсінемін. Аяғын-қолын жоғалтқан адамдардың жүректеріне жалау болармын мүмкін. Мен бұл тақырыпты өзім арқылы ұзақ зерттедім. Осы мәселені көбірек қозғауға тырысамын», — деді әнші Сайлау-шоу емес, мемлекеттің ертеңін айқындайтын маңызды саяси қадам. Дегенмен, саясат пен шоу-бизнестің бірігуі сайлау процесін жарқын әрі тартымды ете түсетіні ақиқат.
Бірақ біздің қоғам АҚШ пен Украина тәрізді президенттерін немесе мемлекеттің дамуына ықпал ететін тұлғаларды шоу бизнес өкілдері қатарынан көруге дайын емес
Сайлау додасының басты фавориті – «Әділет» партиясы. Сайлау науқанының ең ерекше құбылысы десек те болады. Саяси сахнаға жаңадан шыққанына қарамастан, құрамына еліміздің негізгі билеуші партиясын қосып алды. Осыған байланысты электораттың бұл ұйымнан жоғары жауапкершілік пен үміт күтуі заңды. Центристік бағытты ұстанатын бұл күштің негізгі идеологиясы – құқықтық мемлекет құру, заң үстемдігі мен сот реформасын жүргізу және мемлекеттік институттарды жаңғырту. Парламенттік тәжірибесі жоқ жаңа ұйым болғандықтан, оның бұрынғы сайлауалды бағдарламаларының орындалуын талдау мүмкін емес. Құрылтай құрамында әртүрлі әлеуметтік топтар мен сала өкілдерінің, соның ішінде кәсіпкерлер, білім, медицина, өнеркәсіп және IT саласы мамандарының болуы маңызды.
Сарапшылардың айтуынша, Құрылтай құрамы әр саладан сайдың тасындай іріктеліп шыққан мамандар керек. Парламенттің жауапкершілігі — бұл заң шығару билігін жүзеге асыру барысындағы халық пен мемлекет алдындағы міндеттердің артуы. Саяси реформалар аясында парламенттің рөлі күшейіп, қабылданып жатқан заңдардың сапасына, халық сеніміне лайық қызмет етуге және Үкімет алдындағы саяси жауапкершілікке баса назар аударылуда. Құрылтайда жауапкершілік жеке адамнан партия брендіне ауысып, депутаттардың әдебі мен тәртібін бақылау күшейтіледі. Осы мақсатта арнайы Әдеп уәкілі институты құрылып, отаншыл, мемлекетшіл тұлғалардың халық алдындағы міндеттері нақтыланады.
Бізде ақсап жатқан тұсымыз басымыздағы шашымыздан көп:Парламент заңның құрыс қабылдануына, үкімет қиыс кетіп бара жатқанда жөнге салып отыратын саяси институт болуы керек. Жас талдаушы Қуанышбек Дүйсеновтың айтуынша, біздегі саясат экономикалық бағыттың дұрыстығына бағытталуы керек. Саясат мықты мамандарды бренд ретінде қалыпастыра алмады. Сондықтан партиялар бірінші шоу бизнес өкілдерінің жалына жармасады. Бұл әбден ескірген, сары тіс болған саяси технология.
Мақсат Халық, Расул Рысмамбет, Ануар Үшбаев, Мұрат Темірханов тәрізді мықты макроэкономистердің біліктілігі Парламентте сыналуы керек.
