Ұлттық валюта бағамына мұнайдың әлемдік бағасы, сауда серіктес елдердегі экономикалық ахуал, квазимемлекеттік компаниялардың валюта түсімін сату көлемі, Ұлттық қордан жасалатын трансферттер, тоқсандық салық кезеңдері және нарықтағы халық пен бизнес тарапынан болатын шетел валютасына деген сұраныс пен ұсыныс тікелей әсер етеді.
Сыртқы факторлар
- Мұнай бағасы: Шикізат экспортына тәуелді ел ретінде мұнай құны көтерілсе, елге түсетін шетел валютасы көбейіп, теңге нығаяды.
- Геосаяси жағдай: Әлемдік нарықтардағы шиеленіс пен санкциялық қысымдар жаһандық валюталар мен сауда серіктестерінің (ресей рублі т.б.) бағамы арқылы теңгеге жанама түрде әсер етеді.
- Жаһандық инфляция және үрдістер: АҚШ долларының әлемдік нарықтағы күші немесе әлсіреуі өзге дамушы елдердің валюта бағамының қалыптасуына әкеледі.
Сарапшылар пікірі
Qazaq Expert Club сарапшысы, қаржыгер Саида Тілеуленованың айтуынша, а, қазір күрт девальвацияға негіз жоқ.
«Соңғы айларда теңгені бір-бірін өзара күшейтетін бірнеше фактор қолдады. Ең алдымен Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 16,75% -ға дейін төмендеткеннен кейін де айтарлықтай қатаң ақша-несие саясатын сақтап қалды. Сонымен қатар инфляцияның баяулауы жалғасты: маусымда ол бір ай бұрын 10,4% -ға қарсы 10,3% -ға дейін төмендеді және тоғызыншы ай қатарынан баяулады, бұл теңгелік активтердің тартымдылығын арттырды. Ұлттық қордың операциялары мен ішкі валюта нарығындағы салыстырмалы теңгерімді жағдай қосымша қолдау көрсетті», — деп түсіндірді сарапшы.
Ұлттық банк белгіленген айырбас бағамына бағдарланбайтынын, ал оның негізгі міндеті баға тұрақтылығы болып қала беретінін бірнеше рет атап өтті. Сондықтан, қаржыгердің айтуынша, теңгенің одан арғы динамикасы бірнеше факторлардың үйлесіміне байланысты болады: инфляция, бюджет саясаты, Ұлттық қордың операциялары, төлем балансы, мұнайдың әлемдік бағасы және жалпы сыртқы экономикалық жағдай.
Екінші жартыжылдықта теңгені қолдаған факторлардың бір бөлігі әлсіреуі мүмкін. Жыл соңына қарай дәстүрлі түрде жабдықтар, техника және тұтыну тауарларының импорты ұлғаяды, сонымен бірге — сыртқы сауда келісімшарттары бойынша есеп айырысу үшін бизнестің шетел валютасына сұранысы. Егер бір мезгілде мұнайдың әлемдік бағасы қысым астында қалса, теңге біртіндеп әлсіреуі мүмкін.
Бұл ретте Ұлттық қордың халықаралық резервтері мен активтері қолайлы деңгейде қалып отыр, жалпы төлем балансы орнықтылығын сақтап отыр, ал Ұлттық банк сақтық ақша-кредит саясатын жалғастыруда. Осыған орай, Тілеуленова жыл соңына дейін үш сценарийді қарастырады. Базалық сценарий: бір доллар үшін 475-495 теңге
Сарапшы жыл соңына қарай теңгенің әлсіреуі мүмкін деп есептейді.
«Уақытша қолдау факторларының — Ұлттық қор операцияларының, маусымдық салықтық түсімдер мен экспорттық валюта түсімдерінің әсері қысқарған сайын бағам біртіндеп өзінің іргелі мәніне жақындайтын болады. Ағымдағы макроэкономикалық ахуал сақталған, елеулі сыртқы сілкіністер болмаған және мұнай бағасы қазіргі деңгейлерге жақын болған жағдайда бір доллар үшін 475-495 теңге диапазоны неғұрлым ықтималды болып көрінеді».
Оптимистік сценарий: 465-480 теңге
Мұндай нұсқа егер мұнайдың әлемдік бағасы қалпына келсе, экспорттық түсімдер жоғары болып қалса, инфляция баяулап, ал теңгелік құралдарға деген сенім базалық мөлшерлемені абайлап төмендеткенде де сақталатын болады. Бұл жағдайда доллар 465-480 теңге құрауы мүмкін, ал инфляциялық қысым біртіндеп төмендеуді жалғастырады.
Тәуекел сценарийі: 500 теңге және одан жоғары
Теңгенің жеделдетілген әлсіреуін қазір Тлеуленова ең аз ықтимал сценарий деп санайды. Ол үшін бірден бірнеше жағымсыз факторлардың үйлесімі қажет болады: мұнайдың әлемдік бағасының айтарлықтай төмендеуі, геосаяси белгісіздіктің күшеюі, импорттаушылар мен халық тарапынан валютаға сұраныстың өсуі және сыртқы сауда конъюнктурасының нашарлауы. Мұндай жағдайда бағам бір доллар үшін 500 теңгеге және одан жоғары жақындауы мүмкін.
«Алайда, бүгінгі таңда мұндай сценарийдің ықтималдығын базалық сценариймен салыстырғанда төмен деп бағалаймын», — деп атап өтті қаржыгер.
Тлеуленованың пікірінше, экономика үшін доллардың нақты құны емес, бағамның күрт өзгеруінің болмауы маңызды.
«Доллар 475 немесе 485 теңге тұрады. Бизнес пен инвесторлар үшін шығыстарды, инвестицияларды, экспорттық келісімшарттар мен импорттық жеткізілімдерді күрт валюталық ауытқуды күтпестен жоспарлау мүмкіндігі әлдеқайда маңызды. Сондықтан ақша-кредит саясатының басты нәтижесі ұлттық валютаның жасанды түрде нығаюы емес, орнықты және экономикалық негізделген бағамның сақталуы болуы тиіс», — дейді ол.
Қаржыгер теңгенің күрт құнсыздануына немесе тез нығаюына байланысты шешім қабылдауға кеңес бермейді.
«Тіпті бір доллар үшін 475 мен 495 теңге арасындағы айырмашылық шамамен 4% құрайды. Ұзақ мерзімді қаржылық шешімдер үшін валюта бағамының қысқа мерзімді ауытқуларынан ақша табуға тырысқаннан гөрі, жинақтау құралын дұрыс таңдау және активтерді әртараптандыру әлдеқайда маңызды. Сонымен қатар, бүгінгі таңда валютаның күрт күйзелісі емес, бағамның біртіндеп өзгеру сценарийі әлдеқайда ықтимал болып көрінеді», — деп түйіндейді Саида Тілеуленова.
