Қазақстанда құрамында май, қант және тұз мөлшері жоғары өнімдердің, сондай-ақ фастфудтардың жарнамасына шектеу қою немесе тыйым салу мәселесі көтерілді. Бұл туралы Президент Қасым-Жомарт Тоқаев тамыз айының соңында мәлімдеді.
Қазақстандағы фастфуд (жылдам тамақтану) нарығының жылдық қаржы айналымы 2025 жылдың қорытындысы бойынша шамамен 800 миллиард теңге. Бұл көрсеткіш елдегі жалпы қоғамдық тамақтану (общепит) саласының жиынтық табысының 40–45%-ын құрайды.
Фастфуд нүктелері елдегі барлық тамақтану орындарының үштен біріне де жетпейтініне (шамамен 29%) қарамастан, ең үлкен табысты осы сегмент әкеліп отыр. Нарық капиталының 40%-ға жуығы Алматы қаласында, ал 17%-ы Астана қаласында шоғырланған. Нарықтағы негізгі капиталды KFC, Burger King, Hardee’s, Popeyes, Додо Пицца сияқты ірі халықаралық желілер мен Bahandi, Lanzhou сияқты танымал отандық франшизалар құрайды
Ақорда сайты қазақ президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың т үкіметке фастфудты агрессивті жарнамалау мәселесін шешуді тапсырғанын хабарлады.
«Жеке мәселе — көпшілік кеңістігін толтырған агрессивті фастфуд жарнамасы. Ол тұрақты зиянды әдеттерді қалыптастырады, денсаулық сақтау жүйесіне жүктемені арттырады, елдің еңбек әлеуетіне теріс әсерін тигізеді. Қант диабетімен ауыратын 7 мыңға жуық бала дәрігерлердің бақылауында. Және бұл сан азаймай, тіпті өсуде. Көптеген мемлекеттер өскелең ұрпаққа бағдарланған құрамында май, қант және тұз бар өнімдерді жарнамалауға тыйым салады немесе шектейді. Бұл мәселе оңай емес, онда нәзік және күрделі тұстардың жиынтығы, соның ішінде пікірталас медициналық және тіпті саяси нюанстар бар. Бірақ үкімет бәрібір, ең алдымен, біздің балаларымыздың денсаулығын ескере отырып, бұл проблеманы жете түсінуі керек».
Қазақстанда фастфуд пен құрамында май, қант, тұз мөлшері жоғары өнімдердің жарнамасына тыйым салу немесе шектеу енгізу балалар денсаулығын жақсартуға оң әсер еткенімен, медиа нарық пен маркетинг саласына айтарлықтай қаржылық шығын әкеледі. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Үкіметке фастфудтың агрессивті жарнамасын шектеу мәселесін зерттеуді тапсыруы қоғамда үлкен талқылау тудырды
Президенттің бұл мәлімдемесінен кейін Құрылтайда алкоголь мен темекі бұйымдарын жарнамалауға тыйым салумен қатар фастфуд жарнамасы бойынша шектеулері бар заң жобасы пайда болады деп ойлаймыз.
Тек жарнамаға тыйым салу — бұл салдармен күресу, ал мәселенің түпкі тамыры тамақтану әдеттері мен мәдениетінде жатыр
Қазақстандағы балалар денсаулығы мен тамақтану мәдениетін кешенді түрде жақсарту үшін мынадай бағыттарды ескеру қажет:
Дәстүрлі асхананы заманауи бейімдеу
- Майлылықты азайту: Ұлттық тағамдарды дайындауда қуырғаннан гөрі бұқтыру, буға пісіру әдістерін көбірек қолдану.
- Сыбаға көлемі: Калориясы жоғары тағамдардың (мысалы, бешбармақ, бауырсақ) порциясын бақылауда ұстау.
- Теңгерім (Баланс): Ет тағамдарының қасына міндетті түрде жас көкөністер мен талшықты (клетчатка) гарнирлерді қосу.
Әрине, әңгіме ұлттық тағамға соғыс жариялау немесе балалардың сүйікті тағамдарына тыйым салу туралы емес. Бірақ, біздің ойымызша, кешенді тәсіл қажет — азық-түлік құрамы туралы түсінікті ақпарат, ата-аналар мен балаларды ағарту, мектептерде дұрыс тамақтанудың қолжетімділігі, дене белсенділігі және жауапты жарнама. Әйтпесе, балалардың көзінен жоғары калориялы тамақтың бір түрі жоғалады, бірақ қалған тағам әдеттері назардан тыс қалады.
