Үкімет 16 жасқа дейінгі пайдаланушыларды онлайн-платформаларда тіркеуді шектейтін түзетулер әзірледі. Қазір құжат Мәжіліс депутаттарының қарауында жатыр.
Премьер-министр Олжас Бектеновтың депутаттар сауалына берген жауабында жазылғандай, заң қабылданғаннан кейін Мәдениет және ақпарат министрлігі мен Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі жасты растаудың арнайы ережелерін әзірлейді.
Оның ішінде ЖИ арқылы сәйкестендіру, қолданыстағы тетіктер, пайдаланушының контенті мен белсенділігін талдау ескеріледі.
Әңгіме Meta-ның жаңа AgeKey жүйесі туралы болып отыр. Компания 16 жасқа дейінгілердің бұрынғы аккаунттарын жауып, жаңадан тіркелуге тыйым салуды жоспарлап отыр.
Бұл – ең радикалды жол
Әлемде оны бірінші болып Австралия сынады. 2026 жылдың маусымына қарай Meta елде 750 мыңнан астам баланың аккаунтын бұғаттады. Бірақ мәселе шешілген жоқ. Балалар жаңа аккаунт ашып, жасын үлкен етіп көрсетіп, виртуалды әлемге қайта кіріп жатыр. Meta енді күн сайын жаңа аккаунттарды қуып бұғаттаумен әлек. Тыйым жұмыс істемеді, тек жасырын нарық тудырды.
Басқа елдер не істеп жатыр?
Әлем екіге бөлінді:Тыйым жолы – Австралия, Францияның кейбір бастамалары. 16 жасқа дейін толық тыйым. Нәтиже – балалар VPN және жалған құжатпен айналып өтеді.Технологиялық қорғау жолы – Ұлыбритания, Еуроодақ. Баланың аккаунтын жауып тастамайды, бірақ «бала режиміне» ауыстырады. Ұлыбританияның Online Safety Act заңы платформаларды жас шамалауға (age estimation) міндеттейді. ЕО-да Digital Services Act балаға зиянды алгоритмді өшіруді талап етеді.Екінші жол адамгершілік тұрғыдан да, технологиялық тұрғыдан да тиімдірек көрінеді.
Қазақстанда балама бар еді
Бұл мәселе жаңа емес. 2025 жылдың маусымында Цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиев Meta вице-президенті Саймон Милнермен кездескен. Сол кездесуде Meta Қазақстан үшін шешімін өзі ұсынған: «Instagram 16 жасқа дейінгілерге арналған «Жасөспірімдер аккаунтын» іске қосты. Ата-аналар кім жаза алатынын шектейді, сезімтал контент сүзгіден өтеді, балағат сөз автоматты бұғатталады, бейтаныс адамдар посттарды көрмейді, түнде хабарлама өшеді және экран уақыты шектеледі». Бұл – дәл сен айтқан технологиялық шешім. Әкімшілік тыйым емес. Не істеу керек? Егер мақсат балаларды шынымен қорғау болса, бізге кибербуллинг, бейтаныс ересектермен байланыс, қауіпті контент, шексіз лентаға тәуелділік және түнгі смартфон мәселесін шешу керек. Аккаунтты жою бұл тәуекелдерді жоймайды, тек жасырады. Оның орнына Үкімет платформаларға нақты техникалық талап қоя алады:
- 16 жасқа дейінгі барлық аккаунтты автоматты түрде қорғалған режимге ауыстыру;
- Бейтаныс ересектерге тікелей жазуға тыйым салу;ЖИ арқылы қауіпті контент ұсынысының алгоритмін қайта құру;
- Түнгі режим мен экран уақытының лимитін міндеттеу;Бұл шектеулерден шығу үшін тек ата-ананың растауын талап ету.
- Бұл жерде ЖИ арқылы жасты тану – тыйым салу үшін емес, қорғау деңгейін қосу үшін қолданылады. Бала технологияда қалады, бірақ қауіпсіз ортада қалады. Сандық әлемдегі күрделі мәселені қарапайым әкімшілік тыйыммен шешу – ең оңай, бірақ ең тиімсіз жол. Баланы интернеттен ажырату емес, интернетті балаға қауіпсіз ету – ересек көзқарас осы.
