Сыртынан қарағанда бұл – үш бөлек жаңалық сияқты көрінеді, бірақ ішіне үңілсең, үшеуі де бір аурудың үш түрлі белгісі екенін түсінесің, ал ол аурудың аты – қымбат ақша. Әуелі долларға келейік, неге ол 453-те қатып тұр?
Себебі Ұлттық банк өсімді әлі 16,25%-да ұстап отыр, ал өсім жоғары болса, ақша да қымбат болады, ақша қымбат болса, теңге өзін күшті ұстап, долларды өсірмей тұрады, міне, қазіргі тыныштық содан келіп тұр. Бірақ осы тыныштықтың артында үлкен баға тұр, өйткені ақша қымбат болған соң, кәсіпкер несие ала алмайды, ал несие ала алмаса, кәсібін кеңейте алмайды.
Қоржын қуыстанып, борыш қағазы неге 58 трлнға жетті?
Қалталы адамның есебі қарапайым, ол ойлайды: зауыт саламын ба, әлде ақшаны банкке саламын ба деп, ал зауыт салса, тәуекел көп, салық көп, тексеру көп, ал пайдасы бар болғаны 10-15% ғана, ал ақшаны еш қиналмай банкке салса, еш тәуекелсіз 16,25% пайда түседі.
Сондықтан таңдау анық болып, бәрі ақшасын кәсіпке емес, банкке тыға бастады, содан қоржындағы акциялар құлдырады, Қазатомөнеркәсіп 15%-ға, Kaspi 11%-ға түсті, ал керісінше, еш тәуекелсіз борыш қағаздары көбейіп, 58 трлнға жетіп, рекорд жаңартты. Бұны қарапайым тілмен айтсақ, ақша базарға бармай, банкте жатып қалды деген сөз.
ЕТЖ неге 110 мың болды және оның жүгі кімге түседі?
Дәл осы кезде, ақша банкте жатып қалған кезде, мемлекет Ең төменгі жалақыны 85 мыңнан 110 мыңға көтеремін дейді, бұл – халық үшін дұрыс шешім, әрине керек.
Бірақ мұнда үлкен сұрақ бар, оны кім төлейді деген сұрақ, банкте 58 трлн жатқан ірі бай төлемейді ғой, оның ақшасы банкте жатыр, ал оны таңертеңнен кешке дейін дүкенде, дәмханада, шаштаразда жүрген ұсақ кәсіпкер төлейді.
Мысалы, үш жұмысшың болса, бұрын 85 мыңнан төлеп келсең, енді әрқайсына 25 мыңнан қосып беруің керек, оның үстіне салығы бар, зейнетақысы бар, сонда ай сайын қалтаңнан артық 105 мың, ал жылына 1 млн 260 мың теңге шығып кетеді, бұл ақша аспаннан түспейді, тура сенің пайдаңнан кетеді. Сөйтіп, қорытынды не болмақ, бұл тұзақ қалай ашылады? Мемлекет қазір «3 жыл бойы тексермеймін, тиіспеймін» деп отыр, бұл – жаман емес, бірақ бұл ем емес, тек ауырсынуды уақытша басатын дәрі ғана, ал нағыз ем біреу ғана, ол – ақшаны арзандату.
Егер өсім 16,25%-дан түссе, банкте жатқан 58 трлн базарға шығады, зауыт салынады, жұмыс көбейеді, сонда ғана ұсақ кәсіпкер ЕТЖ-ны жыламай, қуана төлей алады, ал әйтпесе қазіргі күйіміз мынау болып қала береді: доллар тұрақты, қоржын құлдырап тұр, ал ЕТЖ-ның бүкіл ауыртпалығын ұсақ кәсіпкер көтеріп тұр.
