Кеше Мәжілісте Татьяна Савельеваның төрағалығымен өткен отырысқа Палатаның вице-спикері Дания Еспаева, депутаттар және мемлекеттік органдардың өкілдері қатысты.
Дания Еспаева 2025 жылы республикалық бюджеттің кірісі 336 млрд теңгеге орындалмағанын, бұл ретте жыл ішінде бюджет сегіз рет түзетілгенін атап өтіп, бюджет параметрлерінің жиі өзгеруінің себептерін егжей-тегжейлі талдау, сондай-ақ бюджеттік заңнаманы жоспарлаудың тұрақтылығы мен сапасы бөлігінде одан әрі жетілдіру қажеттігін атап өтті.
Қаржы вице-министрі Азамат Әмрин республикалық бюджет түсімдері 98,8% -ға орындалып, 21,4 трлн теңгені, шығыстар — 25,4 трлн теңгені құрағанын, ал тапшылық 4,6 трлн теңгеге жеткенін хабарлады. Ол 336 млрд теңгеге кірістің толық орындалмауы негізінен КТС және ҚҚС бойынша түсімдердің төмендеуімен, сондай-ақ мұнай мен металл бағасының құлдырауымен, экспорттың қысқаруымен, кедендік жеңілдіктердің өсуімен және геосаяси жағдайдың ықпалымен байланысты екенін атап өтті
Бюджет қаржысының игерілмеуіне жауаптылар тағы да жұмбақ болып қалды
Сол кезде і блоктық бюджет элементтерін енгізу бойынша заң жобасын әзірленіп жатқаны айтылған. Ұлттық экономика вице-министрі Азамат Әмрин үкіметке блоктық бюджет элементтерін енгізу бойынша заң жобасын әзірлеу, бюджеттік бағдарламаларды нығайтуға, бюджеттік рәсімдерді жеңілдетуге, бюджет қаражатын басқарудағы икемділікті, сондай-ақ бюджет қаражатын пайдалану тиімділігін қамтамасыз етуге байланысты негізгі міндеттерді шешуге бағытталған тәсілдерді пысықтау тапсырылғанын айтқан.
Атап айтқанда, лимиттерді тұрақтандыру және оларды төрт блокқа бөлу ұсынылады: тұрақты сипаттағы шығыстар, ұлттық жобалардың іс-шараларын іске асыруға арналған шығыстар, резервтерді қалыптастыруға арналған шығыстар және басқа да шығыстар. Бұдан басқа, шығыстар лимиттерін базалық және жаңа бастамаларға бөлу жоспарлануда.
«Бюджеттік бағдарламалар әкімшілеріне ұлттық жобалар аясында қаражатты бір бюджеттік бағдарлама аясында, оның ішінде Ұлттық қор арқылы дербес қайта бөлу, сондай-ақ бағдарламалар әкімшілеріне ұлттық жобалар бойынша пайдаланылмаған қаражатты келесі жылы толық пайдалану ұсынылады. Мұндай тәжірибе бізде жыл соңында түрлі себептерге байланысты ақшалай қаражат қалғанда болады, сондықтан ақшаның келесі жылы пайдаланылуына мүмкіндік беру ұсынылады», — деп түсіндірді вице-министр.
Қысқасы:
• Қосымша бюджет қаражатын игермегені үшін жауапкершілікті алып тастау және оны нәтижеге қол жеткізбегені үшін жауапкершілікке ауыстыру ұсынылады.
• Ұлттық жобалар бөлігінде игерілмегені үшін жауапкершілікті нәтижелерге қол жеткізбегені үшін жауапкершілікке ауыстыру ұсынылады», — деп қортындылады Әмрин.
Тәуелсіздік алған бергі жылдардан бері сары тіс болып кеткен сауалдың жауабы айтылған жоқ. Есесіне неше түрлі сылтаулар айтылды.
• 2025 жылы тиімсіз пайдаланылған бюджет қаражатының көлемі 1,7 есеге өскені анықталды. Сондай-ақ, әдеттегідей, ЖАП аудиторлары ұлттық жобаларды іске асырудағы, бюджеттің Ұлттық қордан бөлінетін трансферттерге жоғары тәуелділігіндегі, мемлекеттік қарызға қызмет көрсету шығыстарының өсуіндегі және квазимемлекеттік сектор қызметінің ашықтығының жеткіліксіздігіндегі проблемаларды атап өтті.
Таң қаларлығы,
• үкіметте бұған жауапты ешкім зардап шеккен жоқ.
• Қаржы вице-министрі түсімдер бойынша бюджеттің толық орындалмауының бір себебін экспорттың қысқаруы деп атайды, ал 2025 жылы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі экспорттың 21,4 млрд долларға дейін ұлғайғаны туралы хабарлады. Сонда экспорт өсті ме, әлде құрдымға кетті ме? Геосаяси жағдайдың әсері туралы біз бірнеше жылдан бері естіп келеміз, және бұл бюджетті атқарудағы проблемалардың дәстүрлі түсінігі болып табылады.
• Қаржы тәртібіндегі ішкі проблемалар жылдан жылға сыртқы тітіркендіргіштерге көшіріледі. Және бұл жұмыс істейді, өйткені, әйтпесе мемлекеттік басқарудың бүкіл жүйесін жауапқа тартуға тура келетін еді.
