Бұл көрсеткіш әсіресе көпбалалы отбасыларда және ауылдық жерлерде жоғары. Мұндай жағдайдағы балалардың сапалы білімге, медицинаға және дұрыс тамақтануға қолжетімділігі шектеулі болады.
Балалар кедейлігінің негізгі себептері мен ерекшеліктері:
- Көпбалалы отбасылар тәуекелі: Кедейлікте өмір сүретін отбасылардың 80%-дан астамы — 5 немесе одан да көп мүшесі бар отбасылар.
- Ауыл мен қала айырмашылығы: Ауылдық жерлерде кедейлік деңгейі жоғары. Бұл инфрақұрылымның жетіспеушілігімен, жұмыс орындарының аздығымен байланысты.
- Атаулы әлеуметтік көмек (АӘК): Мемлекет тарапынан табысы аз отбасыларға арнайы жәрдемақылар мен балаларға берілетін кепілдік берілген әлеуметтік пакеттер қарастырылған.
- 2025 жылы үй шаруашылықтарының 9,08% бір адамға айына 200 мыңнан астам теңге жұмсады. Жалғыз тұратын адамдардың 33,07%, ал бес және одан да көп отбасылар арасында — бар болғаны 0,46%.
- Балалары бар отбасыларға қатысты жағдай одан да айқын. 16 жасқа дейінгі балалары бар үй шаруашылықтары арасында бір адамға 200 мың теңгеден бастап шығыстар 2,15% -ды ғана құрады. Бір балалы отбасыларда — 3,94%, ал төрт және одан көп балалы отбасыларда — бар болғаны 0,11%.
- Екінші жағында — шығыны бір адамға 50 мың теңгеден кем отбасылар. Ел бойынша орта есеппен 11,15%, балалары бар отбасылар арасында — 20,49%, ал көп балалы отбасылар арасында — 46%.
- Айта кетерлігі, 15 мамырда Мәжіліс депутаты Бақытжан Базарбек депутаттық жалақының аздығына шағымданып, әйелінен жұмыс істеуін сұрады. Мұның бәрі бағаның өсуінен және балаларға кететін шығынның көп болуынан болып отыр. Оның айтуынша, әңгіме шамамен 500-900 мың теңге сомасында болып отыр.
- Кіріс жағынан да сондай. Бір адамға 200 мың теңгеден түскен табыстың 18,97% үй шаруашылықтары болды. Жалғызбасты қазақстандықтар арасында — 39,11%, бес және одан да көп адамнан тұратын отбасылар арасында — тек 2,21%.
- Балалы отбасылар арасында мұндай табыс 6,5%, ал төрт және одан да көп балалы отбасылар арасында бар болғаны 0,15% болды.
- Бұл ретте ел бойынша орташа есеппен үй шаруашылықтарының 4,81% бір адамға шаққанда 50 мың теңгеден төмен табысқа ие болды. Балалы отбасылар арасында — 9,47%, ал көп балалы отбасылар арасында — 23,04%, яғни әрбір төртінші.
Қаржыгер-экономист Ілияс Исаев бұл мәселеге ең алдымен мемлекет мүдделі болуы керек екенін айтты. Бірақ соңғы бірер жылда мұнайдан түскен қаржының бір бөлігін балаларға беру жайлы ұсыныс ілгерілей бастады. Бұл бастаса елдің әл-ауқатымен бірге алға жүретіні белгілі. Әірге үкімет қол қусырып отыр деп ешкім айта алмайды.
