Бұл шілде айындағы көрсеткіштен 13%-ға жоғары және кемінде 2015 жылдан бергі ең жоғары деңгей, Қазақстан банктерінің тамыз айында биржадан тыс нарықта 38,6 млрд доллар сатып алуы ішкі валюта нарығына және теңге бағамына айтарлықтай қысым әкелмейді.
Бұл бірінші қарағанда өте үлкен әрі аномальді сома болып көрінгенімен, нарықтың шынайы теңгерімі тұрақты күйде қалып отыр.
Бұл құбылыстың нарыққа әсерін түсіну үшін мынадай негізгі факторларды ескеру қажет
Банктер тек доллар сатып алып қана қойған жоқ, сонымен бірге оны белсенді түрде сатты. Тамыз айында биржадан тыс нарықта 38,4 млрд доллар сатылған. Нәтижесінде, банктердің таза сатып алуы (сатып алу мен сату арасындағы айырмашылық) бар-жоғы 212 млн долларды құрады. Бұл операциялардың 86%-ы шетелдік қаржы институттарымен жасалған. Қазақстандық банктер бұл процесте көбіне делдал (транзиттік хаб) ретінде әрекет етеді. Бұл ақша ел ішіндегі тауар импортына немесе халықтың долларға деген сұранысына байланысты емес, халықаралық банктер арасындағы өтімділікті басқару мақсатында жүріп жатыр.
Сатып алынған валютаның теңгедегі көлемі орташа өлшенген бағам бойынша шамамен 17,8 трлн теңгені құрады. Мәмілелердің негізгі бөлігі шетелдік банктерге тиесілі. Олардың үлесі жалпы сатып алу көлемінің 86%-ына тең. Мұндай жоғары көрсеткіштер соңғы 11 ай бойы қатарынан байқалып келеді (ай сайынғы айналым 30 млрд доллардан асады). Нарық бұл көлемдерге әлдеқашан бейімделген. Биржадан тыс нарықтағы бұл алып айналым ресми KASE (Қазақстан қор биржасы) нарығынан оқшауланған. Теңгенің нақты бағамына бұл операциялар емес, Ұлттық банктің трансферттері, мұнай бағасы және экспорттаушылардың салығы көбірек әсер етеді. Тамыз айының қорытындысы бойынша теңге бағамы күрт әлсіреген жоқ, керісінше тұрақтылықты сақтады.
Қазіргі уақытта (қыркүйек айының басы) теңге айтарлықтай нығайып, 1 доллар үшін 454–456 теңге деңгейінде саудаланып жатыр. Алдағы күз айларында теңге бағамына мына факторлар әсер етеді:
Күзге арналған негізгі трендтер мен факторлар
Салық кезеңдерін жабу және бюджетті толықтыру үшін Ұлттық банк валюта сатуды жалғастырады (қыркүйекте шамамен 400-500 млн доллар сатылуы мүмкін. Қыркүйек айынан бастап Ұлттық банк бұрын сатып алынған валютаны ішкі нарықта сату арқылы теңестіру операцияларын белсенді іске асырады. Бұл нарықта доллар ұсынысын көбейтіп, теңгенің күрт әлсіреуіне жол бермейді. Қазіргі уақытта базалық ставка 17%-дан біртіндеп төмендеп келеді. Қаржы сарапшылары күзде ставканың одан ары төмендеуін күтеді. Ставканың төмендеуі теңгелік активтердің (депозиттер мен мемлекеттік облигациялардың) тартымдылығын аздап азайтып, долларға деген сұранысты жанама түрде арттыруы мүмкін.
Күзге арналған бағам болжамы
Ұлттық банктің валюталық инъекциялары мен теңестіру операцияларының арқасында теңге өзінің қазіргі күшті позициясын сақтап, 455–470 теңге дәлізінде тұрақтауы ықтимал. Жыл соңындағы импорттың дәстүрлі өсуі (жаңа жылдық тауарлар, бизнес келісімшарттарды жабу) және бюджет шығыстарының артуы фонында доллардың біртіндеп түзетіліп, 480–495 теңге диапазонына қарай баяу өсуі (түзетілуі) нарық үшін қалыпты құбылыс деп есептеледі.
Қорытынды:
Биржадан тыс нарықтағы миллиардтаған долларлық операциялар үшін уайымдаудың қажеті жоқ. Күз айларында теңге бағамының күрт құлдырауына негіз жоқ, алайда жыл соңына қарай маусымдық факторлар есебінен доллардың баяу қымбаттауы — заңды экономикалы
