Айналымнан ақшаны шығару — артық сұранысты шектеп, теңге активтерінің тартымдылығын арттырады.
Бұл қадамдардың инфляцияға тигізетін нақты әсері мен негізгі тетіктері төмендегідей:
Айналымнан ақшаны шығару — артық сұранысты шектеп, теңге активтерінің тартымдылығын арттырады. Бұл қадамдардың инфляцияға тигізетін нақты әсері мен негізгі тетіктері төмендегідей:
Инфляцияға қалай әсер етеді?
- Баға өсімі баяулайды: Экономикадағы «артық» ақша көлемі азайғанда, тауарлар мен қызметтерге деген сұраныс тұрақталады. Бұл инфляцияның төмендеуіне тікелей ықпал етеді.
- Теңге бағамы нығаяды: Ұлттық валюта массасының қысқаруы оның құнын арттырып, импорттық тауарлардың қымбаттауын тежейді.
- Ақшаны алып қоюдың негізгі 2 тетігі
Ұлттық банк ақша базасын сығу үшін екі ірі операцияны қатар жүргізуде:
Алтын сатып алуды «айналық» (зеркалирование) реттеу: Осы операциялар аясында жыл қорытындысы бойынша экономикадан шамамен 4,1 триллион теңге көлемінде өтімділікті алып қою жоспарланған.
Минималды резервтік талаптарды арттыру: Екінші деңгейлі банктерге қойылатын талаптарды кезең-кезеңімен өсіру арқылы тағы 4 триллион теңгеге жуық қаражат бұғатталады (байланады). Бұл банктердің бақылаусыз несие беру мүмкіндігін шектейді
Қазіргі жағдай мен болжам
- Қазіргі инфляция: Қабылданған қатаң ақша-кредит саясатының арқасында жылдық инфляция ең жоғары 12,9%-дан 10,2%-ға дейін төмендеді.
- Болжам: Үкімет пен Ұлттық банктің бірлескен шаралары нәтижесінде инфляцияны орта мерзімді перспективада 5% деңгейіне дейін түсіру көзделіп отыр.
- Алайда, бюджет шығыстарының және Ұлттық қордан бөлінетін трансферттердің өсуі (алдағы жылдары қосымша 5 трлн теңге алу жоспарлануда) инфляциялық қысымды қайта арттыруы мүмкін. Сондықтан Ұлттық банк ақшаны айналымнан жинап алу арқылы осы тәуекелдерді теңгеріп отыр.
Қазақстанда инфляция оныншы ай қатарынан төмендеп келеді, алайда оның деңгейі бұрынғысынша жоғары болып қалып отыр.
Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов мәліметінше, 2025 жылғы қыркүйектегі ең жоғары 12,9% -дан 2026 жылғы шілдеде инфляция 10,2% -ға дейін бәсеңдеді.
Ұлттық банк басшысы бұл динамиканы біркелкі қатаң ақша-кредит саясатымен, айырбас бағамының нығаюымен, тұтынушылық кредиттеудің қалыпқа келуімен, сондай-ақ үкімет пен Ұлттық банктің инфляцияға қарсы бірлескен шараларымен байланыстырды. Бұл ретте бағаның өсуін жеделдету тәуекелі ел ішінде де, сыртқы нарықтарда да сақталады. Жағдайды одан әрі тұрақтандыру үшін, Сүлейменовтың айтуынша, теңге активтерінің тартымдылығын сақтап, артық сұранысты шектеу қажет.
Құралдардың бірі алтын сатып алу бойынша операцияларды айналау болды. 2026 жылдың жеті айында осылайша экономикадан 2,4 трлн теңге алынды. Жыл қорытындысы бойынша көлем шамамен 4,1 трлн теңгені құрауы мүмкін.
Сондай-ақ ең төменгі резервтік талаптарды кезең-кезеңмен арттыру жалғасуда. Ұлттық банк бұл шара тағы 4 трлн теңгені байланыстырып, ақша-кредит саясаты құралдары бойынша шығыстарды қысқартуға және ақша базасын азайтуға мүмкіндік береді деп есептейді.
Кредиттеудің жекелеген сегменттерінде тәуекелдердің күшеюі кезінде реттеуші макропруденциалдық реттеудің қосымша шараларын қарастыруға дайын.
Тимур Сүлейменов Ұлттық қор қаражатын пайдалануға жеке тоқталды. Оның айтуынша, үкімет Ұлттық қордан 2027-2029 жылдарға жоспарланған алымдарды 5 трлн теңгеге ұлғайтты. Бұл қаражатты әлеуметтік, коммуналдық, энергетикалық және көліктік инфрақұрылым объектілерін салуға және дамытуға бағыттау көзделіп отыр.
Ұлттық банк басшысы барынша экономикалық тиімділік үшін салалар мен өңірлер бөлінісінде басым жобаларды алдын ала айқындау қажеттігін атап өтті. Бұдан басқа, отандық кәсіпорындарды өндірісті кеңейтуге тарту және қазақстандық құрылыс компанияларын белсенді тарту маңызды. Оның пікірінше, бұл ел ішінде қосымша құн қалыптастыруға және өңірлерде салықтық түсімдерді ұлғайтуға мүмкіндік береді.
Сүлейменов сондай-ақ бөлінген қаражаттың мақсатты және тиімді пайдаланылуын бақылауды күшейтуге шақырды. Ашықтықты қамтамасыз ету құралдарының бірі цифрлық теңге болуы мүмкін. Қаржыландыру тетіктерін шығыстар мен жобалардан салықтық қайтарымды қадағалау үшін фискалдық органдармен байланыстыру ұсынылады.
Сыртқы саудаға келетін болсақ, Ұлттық банк барлық болжамды көкжиекте оң сауда теңгерімінің сақталуын күтеді. Тіпті Қазақстанның негізгі экспорттық тауарларына бағаның сценарийлік төмендеуі және импортқа сұраныстың жоғары болуының өзінде, реттеушінің бағалауы бойынша төлем балансының ағымдағы шоты тұрақты болып қалады
