Жақында ғана мұнай нарығы тұрақтану белгілерін көрсетті. Таяу Шығыстағы шиеленіс төмендегеннен кейін Brent бағасы барреліне шамамен 70 долларға дейін төмендеп, іс жүзінде әскери қақтығыс басталғанға дейінгі деңгейге қайта оралды.
Стратегиялық маңызы бар аймақ әлемдегі теңіз арқылы тасымалданатын мұнайдың бестен бірін өткізетіндіктен, ондағы кез келген оқиға бағаға бірден әсер етеді:
- Ормуз бұғазы маңындағы кемелерге жасалған шабуылдар мен аймақтағы қақтығыстардың күшеюі нарықты бірден алаңдатты.
- Brent маркалы мұнай: Бағасы бір баррель үшін шамамен $73 деңгейіне дейін көтерілді.
Ормуз бұғазындағы жағдайдан бөлек, әлемдік нарыққа мынадай мәселелер де қысым көрсетіп отыр:
- Қытайдың сұранысы: Ормуз арқылы келетін мұнайдың басты тұтынушысы – Қытай тарапынан импорт көлемі азайды. Бұрын қор жинаған ел, қазір баяу сатып алуда
- ОПЕК+ және ұсыныс: Маусым айында Біріккен Араб Әмірліктері өндірісті рекордтық деңгейге дейін ұлғайтты. Бұл әлемдік нарықтағы ұсыныстың артуына әкеліп соқтырды.
- Алайда АҚШ пен Иран арасындағы шиеленістің жаңа толқыны инвесторлардың көңіл-күйін тағы да өзгертті.
- Иран нысандарына соққы беру туралы Мұнай нарығы Таяу Шығыстағы шиеленістің жаңа кезеңіне ден қойды. Brent бағасы бір аптада 10% -ға дерлік өсті және негізгі әлемдік мұнай бағыттарының бірі — Ормуз бұғазы арқылы жеткізу төңірегіндегі қауіптен барреліне 80 долларға жақындады.
Ормуз бұғазы ауданындағы коммерциялық кемелермен болған оқиғалар нарыққа қосымша қысым көрсетті. Біріккен теңіз ақпарат орталығының (Joint Maritime Information Center) мәліметі бойынша, сауда кемелеріне жасалған шабуылдардан кейін осы ауданда кеме қатынасы үшін қауіп деңгейі жоғары болып қалуда, деп хабарлайды Reuters. Ормуз бұғазының ерекше маңызы оның әлемдік энергетика үшін стратегиялық рөліне байланысты. Осы бағыт арқылы әлемдегi бүкiл теңiз мұнай саудасының бестен бiр бөлiгiне жуығы өтедi, сондықтан кеме қатынасы тұрақтылығына төнген кез келген қатер iс жүзiнде әлемдiк бағаларға тез арада әсер етедi. «Қара алтынның» ірі экспорттаушылары — іс жүзінде Парсы шығанағының барлық елдері — өндіру мен экспорт көлемін ұлғайту есебінен жеткізудегі ықтимал іркілістердің орнын толтыруға тырысады. Алайда әзірге бұл шаралар нарық алаңдаушылығын толығымен жоюға мүмкіндік бермейді.
Мұнай нарығының талдаушысы Олжас Байділдиновтың айтуынша, мысал ретінде Біріккен Араб Әмірліктерін атауға болады. Маусым айында еліміз тәулігіне 3,7 млн баррельге жуық мұнай экспорттады — бұл байқау тарихындағы рекордтық көлем. Қақтығыс басталғанға дейін БАӘ-ден мұнай экспортының көлемі тәулігіне шамамен 3,1-3,3 млн баррельді құрады. Осылайша, ел жеткізуді айтарлықтай арттырды, алайда бұл нарықтағы ықтимал іркілістерге байланысты тәуекелдерді толық өтеу үшін әзірге жеткіліксіз.
Қазақстан пайда мен тәуекелдер арасында
Қазақстан үшін мұнайдың әлемдік бағасының өсуі оң да, әлеуетті де теріс салдарға ие. Бір жағынан, «қара алтынның» қымбаттауы елдің экспорттық кірісін арттырып, бюджетке қосымша түсімдерді қамтамасыз етуі мүмкін. Алайда мұнайдың жоғары бағасын ұзақ уақыт сақтау жаһандық инфляцияның жеделдеуіне, отын құнының және көлік шығыстарының өсуіне алып келуі мүмкін. Болашақта бұл ішкі экономикалық жағдайға да әсер етуі мүмкін.
