Қазақстанда азаматтардың шамадан тыс қарызға батуына жол бермеу үшін BNPL (бөліп төлеу) нарығын қатаң реттеу жүйесі енгізіліп жатыр.
Ұлттық Банк пен Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) арнайы заңнамалық түзетулер әзірледі.
- Кредиттік тарихқа енгізу: Енді кез келген бөліп төлеу ресми несие ретінде есептеліп, азаматтың кредиттік бюросында көрсетіледі. Бұл арқылы банктер адамның шынайы қарыз жүктемесін көре алады.
- Қаржылық ұйым мәртебесі: Маркетплейстер мен дүкендер беретін бөліп төлеу сервистері қаржы қызметтерін көрсетушілер ретінде ресми мәртебе алады.
- Жасырын комиссияларды жою: Қызмет ашық әрі түсінікті болуға тиіс, тұтынушыны жаңылыстыратын жасырын артық төлемдерге тыйым салынады
- Реттеушілердің бөліп-бөліп төлеу нарығына және BNPL-сервистерге назар аударуы екі негізгі мәселемен байланысты: қызметтерді тұтынушылардың құқықтарын қорғау және олардың борыштық жүктемесін бағалау.
- Қабылданған жаңа ережелерге сәйкес, қарыз алушының барлық несиелері бойынша жалпы берешегі бір жылдық ресми табысынан 8-еседен аспауы керек деген шектеулер қарастырылуда
Ұлттық банкте түсіндіргендей, қазіргі уақытта қаржы ұйымдары болып табылмайтын бөліп-бөліп төлеу нарығына қатысушыларға қатысты заңнамалық және/немесе нормативтік база толық көлемде әзірленбеген.
Қазір халықаралық тәжірибені ескере отырып, осы нарықты реттеудің ықтимал тәсілдері қаралуда.
«Атап айтқанда, шарттың барлық елеулі шарттарын ашуға қойылатын талаптар, оның ішінде мерзімі өтіп кеткен кездегі айыппұлдар/тұрақсыздық айыптарының мөлшері туралы ақпарат, сондай-ақ жарнамаға қойылатын талаптарды сақтау талқыланады. Бұдан басқа, азаматтардың борыштық жүктемесі туралы шынайы ақпараттың маңыздылығын ескере отырып, мұндай операцияларды кредиттік бюрода есепке алудың орындылығы мәселесі қаралуда», — деп түсіндірді Ұлттық банкте.
Базарларда бөліп-бөліп төлеу де бақылауға алынады.
«Әдетте, ірі базарларда және сауда орталықтарында бөлшектеп сатып алу үшінші тараптың — банктің немесе МҚҰ қатысуымен ресімделеді. Мұндай жағдайларда бөліп-бөліп төлеу тұтынушылық қарыз болып табылады және сәйкесінше қолданыстағы реттеуге жатады», — деп толықтырды бас банкте.
Реттеуші еске салып өткендей, сатып алулардың мұндай түрлері белгіленген норматив борыштық жүктеме коэффициенті 50% -дан және басқа да критерийлерден асқан жағдайда ресімделмейді. Кредиторлардың өздеріне, яғни банкке немесе МҚҰ-ға да белгілі бір талаптар қолданылады.
«Басқа жағдайда, егер базарларда және сауда үйлерінде сатып алу кезінде бөліп-бөліп төлеуді қаржылық емес ұйым (үшінші тарап не алаңның өзі/СОО) ұсынса, онда мәміленің мұндай түрі жоғарыда көрсетілген жоспарлар шеңберіндегі одан арғы іс-қимылдардың фокусында болады», — деп қорытты Ұлттық банкте.
Бұған дейін Ұлттық банк пен ҚНДРА BNPL нарығын реттеу бойынша заңнамалық түзетулер әзірлегені хабарланған болатын.
