Өткен аптада қорғаныс ведомствосы ашық НҚА порталына құжат орналастырды, оған сәйкес министрлік «Мемлекеттік қорғаныс тапсырысы туралы» жаңа заңды әзірлеуді жоспарлап отыр. Ол заң әскери сатып алуларға деген көзқарасты түбегейлі өзгертуі тиіс.
Мемлекеттік қорғаныстық тапсырыс туралы заң (қазіргі «Қорғаныс өнеркәсібі және мемлекеттік қорғаныстық тапсырыс туралы» заң) еліміздің қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз етуге, қару-жарақ пен әскери техниканы тұрақты өндіруге, сондай-ақ мемлекеттік қаражаттың тиімді жұмсалуын қадағалауға қажет.
- Қауіпсіздікті қамтамасыз ету: Армия мен күштік құрылымдарды заманауи қару-жарақпен, оқ-дәрімен және әскери техникамен уақытылы қамтамасыз ету.
- Әскери өнеркәсіпті дамыту: Отандық қорғаныс кәсіпорындарын қолдау және олардың өндірістік әлеуетін арттыру.
- Ашықтық пен бақылау: Тапсырыстарды орналастыру және орындау процесін жүйелеу.
- Жемқорлықтың алдын алу: Орындаушыларды таңдау тәртібін айқындау арқылы сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайту.
- Тиімділік: Бюджет қаражатын мақсатты әрі үнемді пайдалану
Заң жобасының негізгі бағыттары
- Цифрландыру: Құпиялылық талаптарын сақтай отырып, мемлекеттік қорғаныстық тапсырысты бірыңғай ақпараттық платформаға көшіру.
- Икемділік: Үдерісті заңға тәуелді актілер деңгейінде жедел әрі икемді реттеу.
- Жылдамдық: Шешім қабылдау рәсімдерін оңтайландырып, әскери сатып алулардың тиімділігін арттыру.
Мемлекеттік қорғаныс тапсырысының ережелерін қайта қарау ұсынылуының бірнеше себебі бар. Құжаттама тұрғысынан алғанда, бұл МЕМҚ реттейтін қолданыстағы заңнаманың шамадан тыс регламенттелуі және маңыздылығы емес. Бұл ретте, қолданыстағы заңнама түзетулер енгізуді қиындатады, ал бұл шешім қабылдаудың жеделдігіне әсер етеді.
Құжаттың сипаттамасында қорғаныс өнеркәсібі саласындағы қиындықтар да атап өтілді.
«Қазір «қорғаныс өнеркәсібі кәсіпорны» ұғымының өзі өнеркәсіп саласындағы жағдайдың қазіргі жай-күйін көрсетпейді. Бұл сала мемлекеттің назарынан тыс қалды, себебі тіпті «Өнеркәсіптік саясат туралы» заңда аталған сала жеке регламенттелмеген, қолдау шаралары белгіленбеген», — делінген құжаттың сипаттамасында.
Онда атап өтілгендей, Қазақстанда қорғаныс кешені кәсіпорындары өте аз. Бірақ сонымен бірге:
«Мемлекеттік қорғаныс тапсырысын орындаушыны таңдаудың негізгі критерийлері: ол қазақстандық тауар өндіруші болып табылады, сондай-ақ оның қаржылық тұрақтылығы».
Қазіргі ережелер кезінде қорғаныс саласына мемлекеттік сатып алулардың классикалық қағидаты қолданылады, бұл ретте баға шешуші фактор болып қала береді.
Қорғаныс министрлігіне қандай өзгерістер енгізу ұсынылуда?
Біріншісі — МЕМЗ бойынша орталықтандырылған сатып алулардан бас тарту. Мемлекеттік қорғаныс тапсырысының қазіргі қағидаты үлкен қорғаныс қуаттылығына ие Ресей мен Беларусьтің үлгісімен құрылған. Ал Қазақстанға қорғаныс тапсырысы ірі қорғаныс кәсіпорындарына ғана емес, шағын және орта бизнесті белсенді тартуға негізделген Украина, Әзірбайжан және Сербиядан үлгі алу ұсынылады.
«Әзірбайжан 1000-нан астам қорғаныс өнімдерінің өндірісін игерді. МЕМҚ шеңберінде жыл сайын бронетехника, оқ-дәрілер мен заманауи ұшқышсыз жүйелерді қоса алғанда, әскери техниканың ондаған жаңа үлгілері әзірленуде», — деп сипатталады мысал.
Қорғаныс министрлігі МЕМҚ баға моделінен толығымен бас тартпауды ұсынады, бірақ оған кәсіпорындардың рейтингін қосу керек деп есептейді. Бұл қорғаныс өнімдерінің сапасын арттыруға мүмкіндік береді деп түсініледі.
Оған қоса, МЕМҚ-да компаниялардың біліктілігін, сенімділігін және беделін автоматты түрде анықтайтын ақпараттық жүйелерді енгізу ұсынылады.
Жаңа заң қабылданған жағдайда Қорғаныс министрлігі бес жыл ішінде МЕМҚ рәсімдерін жеңілдетіп, оған тартылатын кәсіпорындардың санын арттырып, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін барынша азайтады деп есептейді.
