Үкімет жаңа Салық кодексін белсенді түрде қайта құрып жатқанда, аудиторлар ескінің қалай жұмыс істегенін тексерді. Көрініс көңілсіз болды. Қазақстан бюджеті 2025 жылы 730 млрд теңге немесе жоспардың 4,8% -ын толық алмаған. Мұндай қорытындыны Жоғары аудиторлық палата жасады.
Мұндай сәтсіздіктің басты себептерінің бірі шенеуніктердің бастапқыда салық түсімдерінің болжамын шамамен 1,3 трлн теңгеге асырып жіберуінде болып отыр. Яғни, жоспар әлі де қағаз жүзінде шындыққа жанаспады.
Бірақ проблемалар тек болжамдарда ғана емес. Соңғы төрт жылда соттар салық төлеушілердің пайдасына шағымданған қосымша салықтардың жартысынан көбін алып тастады. Себептері қарапайым. Салық қызметкерлерінің өздері заңнаманы бұзып, тексеру актілерін жасау кезінде процедуралық қателіктерге жол берген. ДПҚ тексерулердің сапасын бақылауды айтарлықтай күшейту керек деп есептейді. Аудиторлар сондай-ақ салық және кеден органдарының жұмысында нақты заңбұзушылықтарды анықтады. Мәселен, гибрид автокөліктерді импорттау кезінде тек электр көліктеріне арналған жеңілдіктер қолданылған. Сонымен қатар, сыртқы экономикалық қызметке қатысатын 34 субъект қосылған құн салығын есепке алу әдісін заңсыз пайдаланған. Соның салдарынан бюджетке 740 млн теңгеден астам қаржы түспеген.
Жалпы, Жоғары аудиторлық палата 2,7 млрд теңгеге қаржылық заңбұзушылықтарды, 33 рәсімдік бұзушылықты және 11 жүйелік кемшілікті анықтады. Барлық жауапты органдарға тиісті нұсқамалар жолданды.
Бұған дейін хабарланғандай, биыл қымбат жылжымайтын мүлік иелері төлем түбіртектерінде салықтың артқанын байқамайды. Сән-салтанат салығы Қазақстанда іс жүзінде тек 2027 жылдан бастап енгізіледі.
Еске салсақ, наурызда президент Қасым-Жомарт Тоқаев барлық деңгейдегі мәслихат депутаттары форумында сөйлеген сөзінде әкімдіктердегі «масылдық» туралы пікір білдірген еді. Оның айтуынша, жергілікті билік өкілдері табысты арттыру бағытында белсенді жұмыс істеуі керек.
