Теңгенің нығаюы валюта нарығындағы жағдайды айтарлықтай өзгертті. Қазақстандықтар рубльді жиі тапсыра бастады, ал доллар мен еуроға деген сұраныс керісінше өсті.
Бұл үрдіс ұлттық валютаның жағдайы мен халықтың қаржылық әрекетіне тікелей байланысты.Ұлттық банк пен сарапшылардың мәліметінше, бұл үрдіс ұлттық валютаның нығаюы мен ресейлік рубльдің әлсіреуіне байланысты қалыптасып отыр. Сарапшылардың айтуынша, теңгеге қатысты бағадан айырылған доллар мен еуроға деген сұраныс бағамның серпінін біршама теңестіре отырып күшейе түсуі мүмкін. Әзірге теңге жоғары жылдық пайыздарды тәуекелсіз алуға мүмкіндік береді, ал нарықта тапшылық жоқ, бұл жалпы үрдісті өзгерту үшін жеткіліксіз болады.
- Рубльдің құлдырауы: Халық айырбастау орындарына рубльді өткізбесе, сатып алмайтын болды (нетто-сатылым теріс мәнде). Мысалы, маусым айында халық сатқан рубль көлемі сатып алғанынан 17,5 миллиард теңгеге артық болды. Бұған маусым айында рубль курсының 10%-дан астам арзандауы әсер етті.
- Доллар мен еуроға сұраныс: АҚШ долларының таза сатылымы 126,5 миллиард теңгеге жетіп, мамыр айымен салыстырғанда 94%-ға өсті. Еуроға деген сұраныс тіпті күрт артып, 25,7 миллиард теңгені құрады — бұл соңғы 16 айдағы ең жоғары көрсеткіш.
- Валютаны ең көп сатып алушылар қатарында Алматы мен Шымкент қалалары көш бастап тұр. Ал Астана тұрғындары долларға қарағанда еуроны көбірек таңдаған.
Бірінші кредиттік бюроның мәліметінше, маусымда Қазақстанның айырбастау пункттері халықтан қолма-қол рубльді сатқаннан 17,5 млрд теңгеге артық сатып алды. Мамыр айымен салыстырғанда бұл көрсеткіш 42% -ға, ал өткен жылғы маусыммен салыстырғанда 57% -ға қысқарды.
Рубль бойынша теріс баланс алғаш рет 2022 жылдың күзінде пайда болды. Содан бері мұндай жағдай жиі қайталанып келеді. Бұл ел тұрғындары ресейлік валютаны сатып алғаннан гөрі оны жиі сатады дегенді білдіреді.
Сарапшылар үрдісті рубльге қатысты теңгенің күрт нығаюымен байланыстырады. Маусым айында ресей валютасының ресми бағамы бірден 10,1% — бір рубль үшін 6,83 теңгеден 6,14 теңгеге дейін төмендеді. Еліміздің 12 өңірінде айырбастаушылар сатқаннан артық рубль қабылдады. Бұл көрсеткішке негізгі үлесті Астана мен Алматы қамтамасыз етті, оларға жалпы көлемнің 71% тиесілі. Бұл ретте сегіз өңірде жағдай керісінше болды — онда сатып алушылар рубльді тапсырғаннан артық сатып алды. Сатылымның сатып алулардан ең көп асып түсуі Қарағанды облысында тіркелді — шамамен 1 млрд теңге.
Осының аясында басқа шетел валюталарына сұраныс өсті. Халыққа доллардың таза сатылымы 126,5 млрд теңгеге жетіп, бір айда 94% -ға және бір жылда 16% -ға ұлғайды. Еуро сату 25,7 млрд теңгеге дейін өсті — бұл соңғы 16 айдағы ең жоғары көрсеткіш. Бір айда көрсеткіш екі еседен астам, ал жылдық көрсеткіште — 22 есе өсті.
Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығының мәліметінше, дүйсенбі күнгі сауда-саттық қорытындысы бойынша доллар бағамы 473,76 теңгеге дейін төмендеді. Бір күнде американдық валюта 2,22 теңгеге арзандады, бұл ретте сауда-саттық көлемі 433,5 млн долларға дейін қысқарды.
Сарапшылардың пікірінше, нарықтағы шетел валютасының ұсынысы сұраныстан жоғары болып шықты. Теңгеге Ұлттық банк, квазимемлекеттік сектор субъектілері, экспорттаушылар және нарықтың жекелеген шетелдік қатысушылары тарапынан валюта сату қолдау көрсете алады. Қосымша фактор өткен аптаның соңында доллар бағамының өсуінен кейін пайданы белгілеу болуы мүмкін.
