Ұлттық банк Ұлттық қордан 5 трлн теңге бөлінуі елдегі инфляцияны күрт жылдамдатпайды (мега-суперинфляциялық әсер бермейді) деп есептейді.
ҰБ төрағасы Тимур Сүлейменовтың мәлімдеуінше, бұл қаражат экономикаға бірден емес, үш жылға (2027–2029 жылдарға) бөлініп құйылады.
Нақтырақ айтқанда:
- 2027 жылы – 2 трлн теңге,
- ал 2028 және 2029 жылдары – үшінші жыл сайын 1,5 трлн теңгеден бағытталады. Ұлттық банк бұл деректерді өзінің макроэкономикалық есептеулері мен болжамды модельдеріне ресми түрде қосып, тәуекелдерді бағалағаннан айтып отыр.
«Яғни, естеріңізде болса, онда үш жылға 5 трлн, келесі жылы 2 трлн және 2028-2029 жылы 1,5 трлн. Көп айтылғанымен, жалпы біздің экономикамыздың көлемі болжам бойынша 200 трлн теңгеден астам болады. Бұл экономиканың көлеміне қатысты өте үлкен цифрлар емес. Абсолютте өте үлкен санға ұқсайтын нәрсені біздің үлкен және өсіп келе жатқан экономикамызбен салыстыру керектігін ешқашан ұмытпау керек. Сондықтан біз ода бандажи да бір мега-супер қандай да бір инфляциялық әсер болатынын шамадан тыс көріп отырған жоқпыз», — деп атап өтті Сүлейменов.
Сүлейменовтың айтуынша, Ұлттық банк бұл трансферттерді өз моделінде ескеріп, шешім қабылдау кезінде, оның ішінде базалық мөлшерлеме бойынша да соларға сүйенеді. Бұл ретте, реттеуші төрағасының айтуынша, экономиканы дамытуды қаржыландыру бағдарламасы тиімді іске асырылып, қазақстандық өндірісте қосылған құнды жасауға көмектескені маңызды.
«Бұл әрдайым сұраныс пен ұсыныс, Аталмыш бағдарламаны жүзеге асыру нәтижесінде тауарлардың, жұмыстардың, қызметтердің отандық ұсынысы артады. Сонда біз өсіп келе жатқан сұраныс пен оның соңынан келе жатқан ұсыныс арасындағы осы дельтаны жаба алар едік. Сондықтан біз бұл жерде экономикалық өсімді үйлестіру және инфляцияны ұстап тұру мәселесін шешеміз деп есептеймін. Яғни, бізде бұл тұрғыда үкіметпен үйлестіру мен коммуникация дұрыс», — деп атап өтті Тимур Сүлейменов.
Отандық сарапшылардың пікірі Ұлттық банктің оптимистік мәлімдемесімен толық сәйкес келмейді: олар бұл қадамның инфляциялық тәуекелін жоғары деп есептейді және қаржының жұмсалуын қатаң бақылауды талап етуде.
- Бақылаусыз ақшаның қысымы: Белгілі қаржыгер Расул Рысмамбетовтың пікірінше, Ұлттық қордан бөлінетін бұл қаражат қарапайым бюджет ақшасы сияқты оңды-солды жұмсалмауы тиіс. Жоспарсыз әрі жүйесіз игерілген ақша экономикаға үлкен салмақ түсіріп, инфляцияны тікелей өсіретін негізгі факторға айналады.
- «Сұраныс инфляциясы» қатері: Ұлттық қордан экономикаға миллиардтаған қолма-қол қаражаттың құйылуы нарықтағы тауарлар мен қызметтерге деген сұранысты бірден арттырады. Егер отандық өндіріс (ұсыныс) бұл сұранысты өтей алмаса, бағаның өсуі (инфляция) сөзсіз жеделдейді.
- Импортқа тәуелділік: Инфрақұрылымдық жобаларға қажетті құрал-жабдықтар мен материалдардың басым бөлігі шетелден сатып алынса, бұл валюта нарығына және
Сарапшылар ұсынған шешімдер
- Арнайы комиссия құру: Қаржыгерлер Президент жанынан бұл 5 трлн теңгенің жұмсалуын қадағалайтын арнайы бақылау комиссиясын құруды ұсынады.
- Жобаларды мұқият іріктеу: Өңірлерден келетін әрбір өтінімнің бизнес-жоспары мен қоғамдық маңызы («тар өткелдерді» шешу тиімділігі) өте қатаң сүзгіден өтуі тиіс.
- Өнімділікті арттыру: Экономикалық шолушылар (мысалы, Юрий Масанов) бұл қаржы тиімді жұмсалған жағдайда ғана (жылу, су желілерін жаңғырту, көлік және энергетика тапшылығын жою) тарифтер тұрақтылығы мен ұзақмерзімді экономикалық өсімге септігін тигізеді деп есептейді.
