Бұл туралы ұйымның ресми сайтында хабарланды.
ОПЕК+ жетілігінің (оның ішінде Қазақстан да бар) 2026 жылдың қыркүйегінен бастап мұнай өндіру квотасын тәулігіне 188 мың баррельге арттыруы ішкі нарыққа тұрақтандырушы және қалыпты оң әсер етеді.
Алайда бұл деңгей альянстың бұрын жіберілген мұнайды қайта өндіру өтемақысының мерзімін 2026 жылғы желтоқсанға дейін ұзарту шешімін ескермейді. Алдыңғы кесте маусым айының соңында аяқталды, ал жаңасы ашылмаған.
Мұнай өндірудің шекті деңгейін тәулігіне 31,01 миллион баррелге дейін арттыра отырып, жеті қатысушы қыркүйекте ерікті шектеулерден шығуды аяқтайды.
Біздің үлес
Қазақстанда өндірілетін жалпы мұнайдың тек шамамен 33,1%-ы ғана тікелей отандық (мемлекеттік және жекеменшік) компанияларға тиесілі. Қазақстанда өндірілетін жалпы мұнайдың 33,1 пайыздық үлесінің елімізге тиесілі болуы экономикалық және тарихи тұрғыдан біржақты бағалауға келмейтін, күрделі мәселе. Бұл көрсеткішті бір жағынан мемлекеттің стратегиялық бақылауды өз қолына қайтара бастаған қадамы ретінде «жеңіс» деп санауға болса, екінші жағынан елдегі қара алтынның басым бөлігі әлі де шетелдік компаниялардың бақылауында екенін көрсететін сезімтал жай. Бұл үлкен жеңіс емес, бірақ дұрыс бағыттағы маңызды қадам. Қазіргі уақытта Қазақстан үкіметі тек шикі мұнай өндірумен шектелмей, елімізде мұнай өңдеу қуатын арттырып, дайын өнім шығару мен мұнай-химия өнеркәсібін дамытуға басымдық беріп отыр.
Қазақстанда өндірілетін мұнайдағы отандық компаниялардың үлесін көтеруге толық мүмкіндік бар, бірақ бұл ұзақ мерзімді стратегиялық шешімдер мен ауқымды инвестицияларды талап етеді. Қазіргі төмен үлестің басты себебі — ең ірі мұнай кен орындарының (Теңіз, Қашаған, Қарашығанақ) шетелдік консорциумдардың басқаруында
Қазақстанның мұнай кен орындарындағы негізгі акционерлер мен инвесторлардың үлесі келесідей
Мұнай өндірісіндегі немесе жобалардағы 33,1% үлес Қазақстанға стратегиялық, экономикалық және құқықтық маңызды артықшылықтар береді. Бұл көрсеткіш жай ғана сандар емес, елдің ірі энергетикалық жобаларды басқарудағы ықпалын көрсетеді. Корпоративтік басқаруда 33%-дан асатын үлес (әдетте 33,4% немесе үштен бір бөлігі) маңызды шешімдерге вето қою құқығын береді. Мұндай жағдайда шетелдік инвесторлар Қазақстанның келісімінсіз компания жарғысын өзгерте алмайды. Шарттарды қайта қарау немесе ірі активтерді сату сияқты стратегиялық шешімдерді өз бетінше қабылдай алмайды.
Қалған үлес:
- АҚШ компаниялары (Chevron, ExxonMobil): — 30,9%
- Еуропа елдері (Eni, Shell, Total): — 18,4%
- Қытай (CNPC, CITIC): — 11-12%
- Ресей (Лукойл) және басқалар: — 5-6%
Бұл квота өсімі әлемдік нарықта мұнай бағасының күрт құлдырауына әкелмейді, себебі ОПЕК+ бұл қадамды сұраныс деңгейімен теңгере отырып, нарықты реттеу үшін жасап отыр. Сонымен қатар, бұған дейінгі шамадан тыс өндірілген көлемді өтеу (компенсация) кестесі де елдің нақты экспорттық балансын бақылауда ұстауға көмектеседі.
- Валюта нарығы және теңге бағамы
- Өндіріс көлемінің артуы елге келетін шетелдік валюта (доллар) ағынын ұлғайтады. Бұл ішкі валюта нарығында теңге бағамының күрт әлсіреуіне жол бермей, оны бірқалыпты ұстап тұруға көмектеседі.
- 2. Мемлекеттік бюджет және Ұлттық қор
- Мұнай экспорты көлемінің артуы тікелей салықтық түсімдер мен Ұлттық қорға аударылатын қаржыны еселейді. Осы арқылы мемлекеттің ішкі әлеуметтік міндеттемелерін (жәрдемақы, жалақы, инфрақұрылым) қаржыландыру мүмкіндігі кеңейеді.
3. Жанар-жағармай (ЖЖМ) ішкі нарығы
- Өндірістің ұлғаюы отандық мұнай өңдеу зауыттарын (МӨЗ) шикізатпен тұрақты қамтамасыз етуге оң ықпал етеді. Бұл ішкі нарықтағы бензин, дизель отыны сияқты жанар-жағармай тапшылығы қаупін азайтады.
- Баға тұрақтылығы: Әлемдік нарықта мұнай ұсынысының артуы әлемдік бағаны сәл де болса тежеуі мүмкін. Ал ішкі нарықтағы ЖЖМ бағасы негізінен мемлекеттік реттеуге бағынатындықтан, өндіріс өсімі бағаның күрт қымбаттауына жол бермей, тұрақтылықты сақтайды.
4. Мұнай-газ секторындағы белсенділік
- Жұмыс орындары мен өндіріс: Квотаның өсуі отандық мұнай компанияларына өндірістік қуаттылықты толық пайдалануға мүмкіндік береді. Бұл саладағы мердігер мекемелердің жұмысын жандандырып, ішкі еңбек нарығында жұмыс орындарының сақталуына септігін тигізеді.
