ҚНДРА 2026 жылғы 4 қыркүйекте S&P Global Ratings Қазақстан Республикасы банк секторының елдік тәуекелдерін бағалауды жақсарту туралы жариялады.
S&P Global Ratings халықаралық рейтинг агенттігінің Қазақстанның банк секторына қатысты бағалауын жақсартуы — бұл нарыққа бір сәтте әсер ететін сиқырлы таяқша емес, бірақ елдің қаржы жүйесі үшін өте маңызды позитивті сигнал. Дегенмен, мұндай қадамның жүйелі түрде беретін бірнеше негізгі артықшылығы бар:
Негізгі өзгерістер мен көрсеткіштер
- Салалық тәуекел: «Отраслевой риск» компоненті «7»-ден «6»-ға көтерілді (BICRA шкаласы бойынша көрсеткіш неғұрлым төмен болса, тәуекел соғұрлым аз болады).
- Экономикалық тәуекел: Бұл компонент бойынша болжам «тұрақтыдан» «позитивтіге» (оң) өзгертілді.
- Реттеу тиімділігі: Қазақстандағы банктерді қадағалау жүйесі өңірдегі бірқатар елдерге (Өзбекстан, Қырғызстан, Армения, Әзербайжан) қарағанда тиімдірек деп бағаланды. [
- Банктердің рейтингтеріне әсері
- Банк ЦентрКредит (БЦК): Ұзақ мерзікті рейтингі «BB+» деңгейіне көтерілді.
- Freedom тобы: Еншілес компаниялардың ұлттық шкаладағы рейтингтері «kzA» деңгейіне жақсарды, ал холдинг болжамы «позитивті» болды.
- Halyk Bank пен Нұрбанк: Аталған банктердің рейтингтері бойынша болжамдар «позитивті» болып қайта қаралды
Иә, бұл өзгерістердің қарапайым клиенттер үшін де, банктердің өзі үшін де маңызы зор. S&P рейтингінің жақсаруы елдің қаржы жүйесіне деген сенімді арттырып, нарыққа тікелей әсер етеді. Банктердің рейтингі көтерілген сайын, олардың банкрот болу немесе лицензиясынан айырылу қаупі азаяды. Депозиттегі ақшаңыздың сақталу деңгейі заңдық тұрғыдан ғана емес, экономикалық тұрғыдан да нығая түседі. Банктер сырттан және ішкі нарықтан арзан ақша тарта алатын болғандықтан, оларға салымдар үшін тым жоғары пайыз (сыйақы) төлеудің қажеттілігі азаяды. Жақын арада Қазақстанның Ұлттық Банкі базалық мөлшерлемені төмендетсе, банктер де теңгедегі депозиттердің пайызын біртіндеп азайта бастайды.
S&P рейтингінің жақсаруы банктердің халықаралық нарықтардан төмен пайыздармен қарыз алуына жол ашады. Осының есебінен банктердің ішкі нарықтағы несие (ипотека, автонесие, бизнес-несие) пайыздарын төмендетуге мүмкіндігі пайда болады. Тәуекелдер азайғандықтан, банктер ірі сомаларды ұзақ мерзімге (мысалы, 10–20 жылға ипотека) беруге дайын болады.
«Салалық тәуекел» (Industry Risk) құрамдауышын бағалау «7» тобынан «6» тобына дейін көтерілді. Бір мезгілде S&P «экономикалық тәуекел» (Economic Risk) компоненті бойынша болжамды «тұрақтыдан» «позитивке» қайта қарады. Бұл өсім 2021, 2023 және 2024 жылдардағы алдыңғы қайта қарау серпінін жалғастыра отырып, банк секторының позицияларын жақсартуға ұзақ мерзімді трендті бекітеді. S&P есебіне сәйкес, салалық тәуекелді бағалауды арттыру Агенттіктің қаржы ұйымдарын қадағалауды күшейту жөніндегі бастамаларының тиімділігінің тікелей нәтижесі болып табылады.
S&P талдаушылары іске асырылған шаралар қадағалау жүйесінің тұрақты нығаюын қамтамасыз ететінін және экономикалық құлдырау кезеңінде елдің қаржылық тұрақтылығын қолдауға ықпал ететінін атап өтті. Рейтингтік агенттіктің бағалауы бойынша, осы өзгерістердің арқасында Қазақстанның банктік реттеуі мен қадағалауы өңірдің басқа елдерімен (Өзбекстан, Қырғызстан, Армения, Әзірбайжан) салыстырғанда тиімдірек.
Біздің ойымызша, S&P бағасының көтерілуін халықаралық нарыққа қазақстандық банк жүйесі ойын ережелері мен дағдарысты еңсеру қабілеті тұрғысынан орнықты әрі болжамды бола бастағаны туралы белгі деп санауға болады.
Бұл жалпы ел экономикасы үшін де маңызды — қаржы жүйесіне және қадағалау сапасына деген сенім неғұрлым жоғары болса, келешекте инвесторлар, кредиторлар және мемлекеттің өзі үшін тәуекелдер соғұрлым төмен болады.
Әсіресе, S&P банктердің ағымдағы жай-күйін ғана емес, сонымен қатар реттеу жүйесіндегі өзгерістерді — активтердің сапасын бақылаудан капиталға және өтімділікке қойылатын талаптарға дейін оң бағалайды.
Экономикалық тәуекел бойынша оң болжам да маңызды. Халықаралық талдаушылар S&P шешіміне қарағанда, макроэкономиканың тұрақтануы, инфляцияның баяулауы және банк активтерінің сапасын жақсарту аясында жүйелік тәуекелдерді одан әрі төмендету мүмкіндігін көріп отыр.
