Үкіметтің 2027 жылғы бюджет жобасында мұнай өндіруді 96 млн тоннаға (болжанған 101,5 млн тоннаның орнына), бағаны 70 долларға және валюта бағамын 480 теңгеге дейін төмендетті.
Бұл орта есеппен алғанда 2,75 миллиард АҚШ долларын (немесе ағымдағы бюджеттік бағаммен 1,32 триллион теңгені) құрайды. Мұнай өндіру көлемі 5,5 миллион тоннаға қысқарды. Шығын көлемін ұлттық қордан трансферттерді көбейту, салық базасын кеңейту және мемлекеттік бағдарламалардың тиімсіз шығындарын қысқарту арқылы толтыруды жоспарлап отыр.
Есептеу жолы:
- Бастапқы көлем: 101,5 млн тонна
- Кейінгі көлем: 96 млн тонна
- Айырмашылығы: \(101,5 — 96 = \mathbf{5,5}\) млн тонна.
Көрсеткіштің төмендеуіне еліміздің қос алып кеніші Теңіз бен Қашағандағы күрделі жөндеу жұмыстары тікелей себеп болып отыр. Кен орындарындағы жоспарлы тоқтату және жаңғырту жұмыстары бастапқыда 2026 жылға қарастырылған еді, енді олар 2027 жылға ауыстырылды.
Жөндеу жүріп жатқан кезде өндіріс белгілі бір уақытқа бәсеңдейді, нәтижесінде бұрынғы жоспарланған миллиондаған тонна мұнай өндірілмей қалады.
Үкімет бұл шешімді өз мүмкіндігін сынау немесе «эксперимент» жасау үшін қабылдаған жоқ
2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет жобасында көрсеткіштерді нақты экономикалық шындыққа және сыртқы қауіп-қатерлерге бейімдеу мақсатында жасалған консервативті әрі сақтық (прагматикалық) қадам. 2026 жылы Каспий құбыр консорциумы (КҚК) инфрақұрылымындағы жағдайлар мен Теңіз кен орнындағы оқиғаларға байланысты өндіріс жоспары 96 млн тоннаға азайтылған болатын. 2027 жылы Теңіз және Қашаған сияқты ірі кен орындарындағы жоспарлы жөндеу жұмыстарының ауысуына байланысты Ұлттық банк пен Үкімет өндіріс көлемін ағымдағы деңгейде сақтауды жөн көрді. Халықаралық қаржы ұйымдарының 2027 жылға арналған консенсус-болжамына сүйенді. Бюджетті барынша қауіпсіз жоспарлау үшін осы баға негізге алынды.
Ұлттық қорға ықпалы:
- Мұнай көлемі мен бағасының төмендеуі салдарынан 2027 жылы мұнай секторынан Ұлттық қорға түсетін тікелей салықтар (ҚТС, ПҚӨС/НДПИ, рента салығы) 3,78 трлн теңгені құрайды. Бұл 2026 жылғы көрсеткішпен салыстырғанда 342 млрд теңгеге аз. Бюджет шығыстарын (30,2 трлн теңге) жабу үшін үкімет Ұлттық қордан қайтадан ірі көлемде ақша алуға мәжбүр: 2,4 трлн теңге кепілдендірілген және 2 трлн теңге нысаналы трансферт тартылады. Қорға кіретін ақша азайып, шығатын ақша азаймаса, елдің «қауіпсіздік жастығы» жұқара береді, Мұнай экспортының азаюы (шамамен 5,5 млн тонна өндірілмей қалады) елге кіретін таза АҚШ доллары ағынын шектейді. Нарықта доллар азайып, оған деген сұраныс жоғары күйде қалса, бұл теңге бағамына тікелей қысым түсіреді. Стратегиялық маңызы жоқ, мемлекеттік маңызы екінші кезектегі жаңа жобалар, ғимараттар мен нысандардың құрылысы кейінге шегеріліп,
Құрғақ қиялдан бас тарту
Үкіметтің бюджетті реалды мүмкіндіктер мен қауіп-қатерлерді есепке ала отырып (мұнай бағасын барреліне 70 доллар деңгейінде) консервативті жолмен түзуі — қаржылық жоспарлаудың сапасы артқанын көрсетеді. Бұл бюджет тапшылығының күтпеген жерден ұлғайып кету қаупін азайтады. Мұнай көлемінің шектелуі үкіметті «қара алтынға» телмірмей, экономиканың өзге салаларын дамытуға мәжбүрлейді. Болжам бойынша, 2027-2029 жылдары ЖІӨ-нің 5%-дан жоғары өсімі дәл осы мұнай емес секторлар (өңдеу өнеркәсібі, металлургия, машина жасау және ауыл шаруашылығы) есебінен қамтамасыз етілмек. Көлемнің азайғанына қарамастан, бюджеттің нақты есептелуі арқасында зейнетақы, жәрдемақы және мемлекеттік қызметкерлердің жалақысы сияқты қорғалған әлеуметтік баптар толық көлемде төленеді және оларға ешқандай қауіп төнбейді.
Үкімет бұл қадамды Теңіз бен Қашаған кен орындарындағы жөндеу жұмыстарының 2027 жылға ауыстырылуына байланысты жасалған консервативті (сақтық) болжам деп түсіндіргенмен, нарыққа тигізер негізгі кері әсерлері мынадай болады: Үкімет 2027 жылғы республикалық бюджет жобасында мұнай мен валюта бағамының төмендеуінен болатын шығындардың орнын Ұлттық қордан қосымша трансферттер алу, салықтық түсімдерді арттыру және экономиканың өзге салаларын дамыту есебінен толтыруды жоспарлап отыр.
- 2027 жылғы бюджетті қолдау үшін Ұлттық қордан жалпы көлемі 4,43 триллион теңге трансферт алынады.
- Оның ішінде 2,43 трлн теңгесі кепілдендірілген трансферт болса, қалған 2 триллион теңгесі бюджет тапшылығын жабуға арналған мақсатты трансферт ретінде тартылады.
- Қазына кірісін еселеу үшін ҚҚС жинауды 9,5 триллион теңгеден асыру көзделіп отыр. Сонымен қатар, Үкімет ҚҚС қайтару сомасын азайту және ірі кәсіпорындардан алынатын КТС көлемін 1 триллион теңгеден астам сомаға арттыру арқылы қосымша кіріс табуды көздейді.
- ірі үш донор өңірден — Алматы (600,9 млрд теңге), Астана (241 млрд теңге) және Атырау облысынан (237,9 млрд теңге) алынатын трансферттер көлемі айтарлықтай ұлғаяды (әсіресе Астана мен Алматыдан алынатын қаржы көлемі өткен жылдармен салыстырғанда екі есеге жуық өседі).
