Ұлттық банк Қазақстандағы бөліп-төлеу (Installment) және BNPL (Buy Now, Pay Later — қазір сатып ал, кейін төле) қызметтерін қатаң бақылауға алуды жоспарлап отыр. Бұл реттеу тұтынушылардың шамадан тыс қарызға батпауы (асқын борыштылық) және қаржы жүйесінің тұрақтылығын сақтау үшін енгізілуде.
Бұл қадам халықтың шамадан тыс қарызға батуын (наслы берілуін) тежеу және қаржы нарығының ашықтығын қамтамасыз ету үшін жасалуда. Бұған дейін BNPL сервистері (мысалы, дүкендердегі немесе маркетплейстердегі қысқа мерзімді бөліп-төлеулер) ресми несие ретінде есептелмейтін. Соның кесірінен олар Бірыңғай несиелік бюроның (БНБ) базасына түспейтін.
Енді BNPL немесе бөліп-төлеу келісімшарты бойынша ақпарат БНБ-ға жіберіледі. Бөліп-төлеу сомасы азаматтардың жалпы қарыз жүктемесінің коэффициентін (ДТК) есептегенде ескеріледі. Егер адамның табысы басқа несиелері мен бөліп-төлеулерін жабуға жетпесе, оған жаңадан тауар берілмейді.
Ұлттық банк Қазақстандағы бөліп төлеу нарығы мен BNPL шолуының қорытындысы бойынша пікірталас құжатын жариялады.
Енді
- Несиелік тарихы нашар немесе қарызы көп адамдарға BNPL арқылы тауар алуға тыйым салынуы мүмкін.
- Бөліп-төлеуді уақытында төлемеу несиелік тарихты бұзып, болашақта үлкен ипотека немесе автонесие алуға кедергі келтіреді.
- Көптеген финтех-компаниялар (Kaspi, Halyk, Jusan және т.б.) жаңа шектеулерге байланысты мақұлдау пайызын төмендетуге мәжбүр болады.
- Әр транзакцияны несие бюросы арқылы тексеру және тіркеу қосымша әкімшілік шығындарды талап етеді.
- Қазақстандағы онлайн және оффлайн сауданың үлкен бөлігі (әсіресе электроника, киім-кешек) бөліп-төлеу арқылы жасалады. Сатып алуды мақұлдау азайса, дүкендердің де табысы азаюы мүмкін.
Түйін
Ұлттық банктің бұл бастамасы көлеңкелі несиелеуді азайтып, қаржы жүйесінің қауіпсіздігін арттыруға бағытталған. Сатып алушылар үшін бұл «байқатпай ақша құртатын» BNPL құралдарына жауапкершілікпен қарауға септігін тигізеді, ал бизнес үшін нарықтың өсу қарқынын біршама баяулатуы мүмкін.
